Vorige week schreef ik een artikel over mindmappen met kleuters. Dit artikel ging vooral in op wat mindmappen nou eigenlijk is, en het gaf een verwijzing naar de website van Rianne Hofma. Zij is dé expert op het gebied van mindmappen met kleuters, en ik stelde haar een aantal vragen over dit onderwerp. Vandaag bespreek ik haar antwoorden!

mindmappen met kleuters - vragen en antwoorden - Lespakket

Ik ga er bij de inhoud van dit bericht van uit dat je het vorige artikel en het artikel uit Praxisbulletin gelezen hebt. Als je dat nog niet gedaan hebt, raad ik je echt aan dat te doen!

[dropcap]1[/dropcap]Allereerst vroeg ik Rianne: wie bedenkt de structuur van de concept mindmap? Ik vind het namelijk lastig om de grens te leggen tussen dat wat uit de kinderen komt, en dat wat ik aandraag. Als kinderen niet bekend zijn met mindmappen, is het onwaarschijnlijk dat ze met een sterke structuur aan komen zetten. Maar als ik de structuur aandraag, hoeveel komt er dan nog uit de kinderen?

Het antwoord van Rianne: Bij begrijpend luisteren geef ik als leerkracht de structuur aan (wie, waar, probleem, oplossing). Dat zijn namelijk ook mijn luistervragen als ik het verhaal (herhaald) interactief voorlees. In het geval van een mindmap woordenschat, bedenk ik de structuur samen met de groep. Ik vraag aan de kinderen welke woorden/ afbeeldingen bij elkaar horen. We beredeneren waarom dat zo is en bedenken daar vervolgens een sleutelwoord bij.

[dropcap]2[/dropcap]Ik vroeg Rianne hoeveel lessen zij ongeveer aan een mindmap besteedt. Ik merkte zelf dat ik er in groep 3 weinig tijd voor had (of kon maken), in een eerste les verzamelden we woorden, die we in de tweede les in een mindmap zetten. Hoe doet Rianne dat met kleuters?

Rianne: Voor een mindmap begrijpend luisteren gebruik ik 3 lessen, zoals in het artikel in Praxisbulletin uitgelegd is. Voor een mindmap woordenschat gebruik ik 2 à 3 lessen. Voor alle mindmaps geldt overigens: het is belangrijk dat het een gezamenlijk proces is. Het is niet de bedoeling dat de leerkracht de mindmap alleen maakt, je bent slechts de schakel tussen wat kinderen aandragen en de mindmap. Je stelt daarbij denkvragen om ze op het goede spoor te zetten. In een kleutergroep is dat 100 % begeleid. Ervaren mindmappers die naar groep 3 gaan, kunnen prima zelf een eenvoudige mindmap maken. Ik denk dat dat een realistisch doel is voor die leeftijdsgroep: ze kennen de structuur van een mindmap, weten hoe het werkt en kunnen inmiddels zelf eenvoudige woorden schrijven.

Werk aan de winkel dus! Dit zou echt een geweldige werkvorm zijn om goede lezers mee aan het werk te zetten bij de start van een thema. Maar zoals je ziet is het dus wel belangrijk dat ze de werkvorm goed kennen. Als ze dat in de kleutergroep niet aangeleerd hebben, moet je dat dus eerst doen, veel modellen!

[dropcap]3[/dropcap]De volgende vraag: hoe zet je de gemaakte of nog niet volledige mindmap in tijdens de werkles? Heb je hier suggesties voor?

Rianne: De mindmap kan in de leeshoek (of bij gebrek aan ruimte op het verfbord). Kinderen kunnen daar in tweetallen bij, samen kunnen ze de mindmap ’lezen’. Het gaat om het gesprek en het leren van elkaar! Ook als je een eerder gemaakte volledige mindmap (van bijvoorbeeld vorig jaar) alvast ophangt, terwijl je nog maar een deel besproken hebt, mogen kinderen daar best bij. Het is volgens mij geen enkel bezwaar om kinderen alvast vooruit te laten kijken. Integendeel zelfs, het lijkt mij zelfs een goede manier om mindmaps te leren lezen en ermee vertrouwd te raken. Ik denk dat het de betrokkenheid vergroot als je de betreffende takken klassikaal gaat bespreken (zij weten het immers al!). Dit geldt eigenlijk vooral voor mindmap begrijpend luisteren, bij een mindmap woordenschat zou ik dat niet zo snel doen. Je zet kinderen dan eigenlijk al op een bepaald spoor en verraadt dan de sleutelwoorden op de hoofdtakken.

mindmappen met kleuters - Lespakket

[dropcap]4[/dropcap]Zien jullie het al voor je? Ik wel! De mindmaps die je met veel zorg bij een thema gemaakt hebt, kun je dus bewaren en het volgende jaar weer ophangen! Mijn volgende vraag sluit daarop aan: maak je per thema één mindmap, of kunnen er meerdere mindmaps naast elkaar ‘leven’? Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat je een mindmap maakt over het thema herfst én over een bepaald prentenboek dat je leest?

Rianne: Er kunnen zeker meerdere soorten mindmaps naast elkaar leven, maar … een mindmap vraagt veel (voorbereidings)tijd. Naarmate je voorraad in de loop der jaren groeit, zul je dit gemakkelijk kunnen doen. Ik probeer bij elke thema in ieder geval een (nieuwe) mindmap te maken.

[dropcap]5[/dropcap]De laatste vraag kwam ook op Twitter voorbij, en gaat over de plaatjes bij de mindmap. Teken je die zelf, laat je de kinderen tekenen, of gebruik je alleen digitale plaatjes? Hier gaat, lijkt mij, de meeste tijd in zitten?

Rianne: Ik ben geen tekentalent, integendeel! Google is dus my best friend! Afgezien daarvan scheelt het een hoop tijd. Als je een mindmap voor jezelf maakt, is het van minder groot belang hoe de afbeeldingen eruit zien. Het gaat er om dat ze voor jou de juiste associatie oproepen. Aangezien ik de mindmaps voor de groep maak en ieder woord in een plaatje weergegeven wordt (kleuters ‘lezen’ de plaatjes), moet je hier ook andere eisen aan stellen.  Daarom gebruik ik Google voor de afbeeldingen, hoewel een eenvoudige tekening van een huis of een boom daar ook prima tussen kan staan. Sommige woorden zijn moeilijk in een plaatje te vatten. Google heeft dan soms handige suggesties, afbeeldingen waar je zelf in eerste instantie niet aan gedacht had.

mindmappen met kleuters - Lespakket

mindmappen met kleuters - Lespakket

Rianne, heel erg bedankt voor al je antwoorden! Dit bevestigt voor mij alleen maar weer het gevoel dat ik écht met mindmappen aan de slag moet, hoe eerder hoe beter. Het is prachtige werkvorm om bij de start van een thema te inventariseren hoeveel we eigenlijk al over het onderwerp weten. De kennis die we gaandeweg opdoen wordt mooi verankerd in de gemaakte mindmap. Ook het mindmappen naar aanleiding van een prentenboek is iets dat ik zeker eens ga doen. Een mooie manier om eens op een andere manier naar het verhaal te kijken en luisteren!

Rianne heeft een aantal mindmaps verwerkt in Prezi, een presentatietool. Hiermee heeft ze een computertaak gemaakt die de kinderen zelfstandig kunnen doen, en die hen meeneemt in een mindmap. Echt heel gaaf, hier zie je bijvoorbeeld een computertaakje bij Ik wil iets heel moois geven, waar ik laatst een verteltafel bij maakte!

Heb jij nog vragen over mindmappen, stel ze dan gerust. Op Twitter zijn meerdere mensen al enthousiast aan de slag gegaan, zij hebben bijvoorbeeld ook gesproken over software om op het digibord te mindmappen. Daar moet ik ook nog meer over leren, voorlopig houd ik het bij papier en stiften.

Heb jij foto’s van mindmaps die je in de klas gebruikt hebt? Zou ik die dan hier mogen plaatsen?