Werken over ’tijd’ met kleuters

Tijd is ongrijpbaar, toch is het een wezenlijk onderdeel van het leven van een kleuter. Misschien denk je bij het ‘vak’ snel aan ‘geschiedenis, maar ik zal je laten zien dat ’tijd’ voor kleuters ook een andere inhoud mag hebben. Hoe werk je over tijd met kleuters? Op een manier die bij hen past!

Zo af en toe kom je de vraag van een student tegen: ‘Ik moet lessen geven voor het vak geschiedenis, maar ik heb KLEUTERS! Hoe doe ik dat?’

De meeste suggesties die dan gegeven worden, gaan over geschiedenis-thema’s die kleuters aanspreken, zoals opa’s en oma’s, dinosaurussen of iets cools als Egyptenaren, ridders of Romeinen. Maar mag ik je even meenemen naar de kerndoelen?

Wat is tijd voor kleuters?

De kerndoelen zijn beschreven voor het gehele basisonderwijs. De doelen voor ’tijd’ staan onder ‘Oriëntatie op jezelf en de wereld’.

>> Zie kerndoelen <<

Onder het kopje ‘groep 1-2’ staat daar alleen bij kerndoel 51 enkele suggesties. De andere kerndoelen worden pas vanaf groep 3 aangeboden. De suggesties die er wel staan gaan over tijdsaanduiding en tijdsindeling. Logisch ook, want dat past bij de belevingswereld van kleuters!

Een verdere uitwerking van het begrip ’tijd’ vind je voor kleuters onder het vakgebied rekenen!

>> Zie tussendoelen rekenen <<

Mogen die andere thema’s dan niet? Natuurlijk wel! Maar het eerste waar we aan zouden moeten denken bij ‘geschiedenis bij kleuters’ is dus tijdsaanduiding en tijdsindeling.

Verbeter de wereld, begin met een prentenboek

Zoals altijd vind ik het erg fijn om een thema in te luiden met een prentenboek. Omdat ’tijd’ soms best ongrijpbaar is, is het leuk als kinderen zich in kunnen leven in een personage. In dit geval: een egeltje die constant van zijn moeder te horen krijgt dat hij moet opschieten.

Ik heb het over het prentenboek Nippertje, geschreven door Rian Visser en geïllustreerd door Noëlle Smit. Een superleuk en gezellig prentenboek, waar je erg veel mee kunt! Ik schreef een project dat vooral gaat over tijd. Zelf vind ik het erg goed passen bij Oud en Nieuw, ik merk dat het vaak gebruikt wordt in januari.

Review van een gebruiker van het project: De kinderen in de klas vinden het boek helemaal geweldig en zijn enthousiast aan de slag gegaan met opdrachten die bij dit project zitten. (…) Al met al, dit project was een succes en past mooi in een rustige maand zoals januari, waarin je rustig weer wil opstarten na de vakantie.

Ik verzamelde 7 prentenboeken die met ’tijd’ te maken hebben en vond er later nog twee!

Dagritme

Ik denk dat in de gemiddelde kleuterklas al heel veel aandacht is voor ’tijd’, misschien zonder dat je het weet! Het is dus ook de vraag of dit wel om aparte ‘lessen’ vraagt… misschien is het voldoende om die dagelijkse routines wat doordachter in te zetten.

• Welke dag is het vandaag? Welke dag was het gisteren en welke dag wordt het morgen?
• Wat gaan we NU doen, wat doen we straks en wat hebben we net gedaan? (gericht op de dagritmekaarten)
• Als die wijzer op 10 staat gaan we fruiteten
• Welk seizoen is het nu? Hoe kunnen we dat buiten zien? Kunnen we het ook binnen zien?
• Je bent jarig vandaag! Hoe oud ben je geworden? Toen je een baby was kon je nog niet zoveel, moet je kijken wat je NU allemaal al kan!

Dus… als jij een les moet geven over ’tijd’ of als jouw stagiaire dat moet doen, denk dan eens aan de heel eenvoudige dingen. Hang bijvoorbeeld de dagritmekaarten achterstevoren op (de kleuters hebben al snel door dat het niet klopt!). Of leer een versje aan over de dagen van de week. Of zet een wekker die elk uur afgaat en laat iedereen naar de klok kijken. Waar wijzen de wijzers naar?

Spelles over tijd

Ik kreeg een vraag van iemand: Ik moet gymles geven aan groep 1, met dit thema. We werken over het thema tijd. Wij zullen aandacht besteden aan de dagen van de week, maanden, seizoenen, kalenders en klokken.

Mijn antwoord:

Opwarming: we gaan wandelen door de seizoenen. Huppelen en springen als hazen in de lente, vliegen met een vliegtuig in de zomer, in de plassen stampen in de herfst en glijden/ schaatsen in de winter.

Zangspel: Vader Jacob. Eén kind ‘slaapt’ midden in de kring. De andere kinderen klappen en zingen Vader Jacob. Als de klokken geluiden hebben wordt Jacob wakker, kiest een ander kind uit en danst daarmee rond in de kring. Nu liggen er twee ‘vader Jacob’s in de kring, enzovoorts.

Tikspel: moeder, moeder hoe laat is het? Moeder loopt vooraan de rij. De kinderen vragen steeds ‘Moeder, moeder, hoe laat is het?’ Moeder antwoordt ‘vijf uur’ of een willekeurige tijd. Als ze ‘bedtijd’ roept, draait ze zich om en probeert zoveel mogelijk kinderen te tikken. De kinderen rennen snel terug naar hun vrijplaats.

Stiltespel: Alle kinderen zitten in een cirkel, ogen dicht. Jij loopt rond met een belletje of zoiets. Je zegt/zingt iets over een klok. De klok slaat… drie uur. En je rinkelt het belletje. De kinderen wijzen in de richting van het geluid.