De term minimalisme is erg in momenteel, veel mensen zijn bezig hun levensstijl te minimaliseren. Als je googelt op ‘minimalisme’ kom je allerlei plaatjes tegen van woonkamers met ‘erg weinig’ spullen. Minimalistisch ingericht, dus. Wanneer je dat dan probeert te vertalen naar een kleuterklas, zou je denken dat het een kale bedoening wordt, niet echt iets dat past bij kleuters. Toch denk ik dat minimalisme heel goed werkt in een kleuterklas. Zet je enthousiast-kritische bril op en kijk met me mee!

Minimalisme in een kleuterklas - Juf Bianca

Allereerst: wat houdt minimalisme eigenlijk in? Als je de afbeelding van Google mag geloven, zou je denken dat het ‘zo weinig mogelijk’ betekent. Dat is niet zo. DutchMinimalist stelt het als volgt:

Minimalisme is de poging om dingen tot hun eenvoudigste vorm, karakter of functie te herleiden. Het zou betekenen dat je alles terug kunt brengen tot zijn simpelste vorm: Niets meer, niets minder.

Does it spark joy?

Misschien ben je bekend met het werk van Marie Kondo, haar boek heet ‘The life changing magic of tidying up‘, wat zoveel betekent als ‘Hoe opruimen je leven op magische wijze kan veranderen’. Ik zal bekennen: ik heb het boek niet gelezen. Maar onder minimalisten kom je dit boek vaak tegen. Marie Kondo vraagt zich bij elk item in haar huis af ‘does it spark joy?‘. Oftewel: word ik er gelukkig van? Op die manier verdwijnen heel veel spullen uit het huis. Opgeruimd staat netjes!

Ok, Bianca, maar wat heb ik daaraan in mijn kleuterklas?

Ik snap wat je bedoelt. Hoe minimalistisch mijn huis ook is, als het om ‘spullen voor de klas’ gaat, was ik eigenlijk nooit minimalistisch. Alles wat ik dacht ooit te kunnen gebruiken, bewaarde ik. IJsbakjes werden afgewassen, eierdozen bewaard. De Action was onveilig terrein voor mijn portemonnee en ik heb altijd geroepen: Geef mij een Ikea pas en ik richt een heel klaslokaal in! Om maar niet te praten over … prentenboeken… Hoe meer, hoe beter!

Nu werkte ik gelukkig op een school waarbij we heel goed konden declareren, als we het konden verantwoorden. Er was goed zicht op het budget en er was ruimte om spullen aan te schaffen die bijvoorbeeld aansloten bij de thema’s. Maar de meeste spullen kocht ik gewoon van mijn eigen geld, om de eenvoudige reden dat ik ze mee naar huis wilde nemen als het thema afgelopen was!

De enthousiast-kritische blik

Daar zit dat ‘enthousiaste’ dus in bij de enthousiast-kritische bril. Als leerkracht zag ik, enthousiast als ik was, overal educatieve kansen in. Ik kon alle materialen gebruiken! Gelukkig vond ik ook heel veel materialen die gewoon gratis waren (goed(koop) onderwijs is de term die ik daarvoor gebruik).

Ik wist wel dat het niet verstandig was om al die spullen ook daadwerkelijk in het lokaal te zetten. Kinderen spelen beter als er minder spullen aanwezig zijn. Toen ik dus een huishoek van een ander overnam, ging ik er eerst met een grote bezem doorheen. Niet voor niets is dat één van de eerste stappen die ik nam in de serie over de huishoek: alles eruit en een basisinrichting terug!

Hier komt de kritische blik om de hoek kijken. Heb ik echt twee serviesjes nodig in de huishoek? Moet ik die puzzel, waarvan een stukje ontbreekt, in de kast laten staan? Worden de kinderen blij van bouwblokken met splinters? Mijn tip is: zet je enthousiast-kritische bril op en houd alle spullen eens omhoog, terwijl je jezelf afvraagt of het voorwerp ‘joy sparkt’. De educatieve versie van die vraag is misschien: Heeft dit voorwerp toegevoegde educatieve waarde?

Aan de muur

Ik las een artikel van een Amerikaanse leerkracht, die zei: Ik ga geen anchor charts meer aan de muur hangen. Voor wie niet weet wat dat zijn: het zijn een soort geschreven posters, die bij allerlei onderwerpen en lessen gemaakt worden. Er zijn zelfs speciale opbergsystemen om al die posters te bewaren, want je komt die lesjes jaar in jaar uit tegen. Maar: deze leerkracht ging dat dus niet meer doen! Wat zei ze, namelijk? Je doet het toch alleen maar voor de volwassenen, niet voor de kinderen. Die zien na een paar anchor charts de lettertjes voor hun ogen dansen, ze ontwikkelen er een blinde vlek voor.

Nu weet ik wel dat de gemiddelde Amerikaanse Kindergarten muur ontzettend vol hangt, niet alleen met die posters, maar ook met decoratie. Letters, cijfers, regels, naambordjes, en dan het liefst allemaal in een thema. In een Nederlandse kleuterklas is dat vaak al gematigd. Toch zul ook jij misschien wel iets aan de muur hangen, wat eigenlijk niet echt een toegevoegde educatieve waarde had. Zet dus weer je enthousiast-kritische blik op. Voor wie hang je die handgeschreven lijst op? Voor de kinderen, zodat ze het later nog eens kunnen zien, of voor de ouders, de directie (of zelfs de inspectie), zodat die kunnen zien dat je zinnig bezig geweest bent? En al die 30 werkjes van de kinderen, voor wie hang je die aan de muur? Wat zouden de kinderen het liefst met hun werkje willen doen? Allemaal dingen om eens over na te denken.

Het mooie van minimalisme is dat er geen goed of fout is. Het gaat erom dat JIJ bepaalt wat je goed vindt. Als jij iets zinvol vindt, moet je dat doen! Dat ene olifantenbeeldje dat bij mij weg-ge-Marie-Kondo-t wordt, blijft bij jou misschien wel staan. Minimalisme is persoonlijk. Hang je de werkjes op voor de gezelligheid? Vraag dan vijf kinderen of je hun werk mag presenteren. Hang je de werkjes op zodat de ouders kunnen zien wat de kinderen gedaan hebben? Maak foto’s en leg een digitaal portfolio aan. Of hang één werkje op en schrijf erbij wat de kinderen ervan geleerd hebben. Hang je de werkjes op omdat je dacht dat dat de bedoeling was? Wees kritisch!

Je to-do-lijst

In het artikel over efficiënt werken heb ik het eigenlijk al gehad over minimalisme. Doe alleen dat wat belangrijk en niet urgent is (dat wat urgent is, had je eigenlijk al moeten doen!). Alles wat niet belangrijk is, zou je dus eigenlijk moeten laten vallen! Ga minimalistisch om met je tijd, waar zit de toegevoegde educatieve waarde?

Ja, leuk Bianca, maar hoe zit het dan met al die dingen die MOETEN?

Ik hoor het je denken. Ik denk dat iedereen wel eens bij een niet belangrijke niet urgente vergadering heeft gezeten. Zo eentje waarvan je denkt: Wat doe ik hier eigenlijk? Maar weet je wat het is? Je bent er zelf bij! Ga in gesprek over vergaderinhouden, bespreek met elkaar hoe het efficiënter kan. Kijk eens enthousiast-kritisch naar de indeling van je tijd. Waar verlies je tijd (en misschien ook wel energie) en waar is tijd te winnen? Natuurlijk zijn er altijd zaken die gewoon moeten, waar je niet onderuit komt. Maar zorg dat dat zaken zijn waar je het met elkaar over eens bent.

Zie je trouwens waarom hierbij de ‘enthousiaste’ toevoegen zo belangrijk is? Als je alleen een kritische bril op zou zetten, zou het een beetje zuurpruimig over komen. Alsof je tegen alles aan wilt schoppen, niets meer wilt doen. Een beetje enthousiasme helpt hierbij. Je wilt graag je werk doen, educatie van de kinderen staat voorop en daar wil je zoveel mogelijk tijd aan besteden. Als je enthousiast-kritisch laat weten waar je je tijd graag aan zou willen besteden en waarom, heb je meer kans dan wanneer je alleen kritisch bent op wat je moet doen.

Ik hoor vaak dat kleuterleerkrachten niet begrepen worden door collega’s en directies. Ook hier heb ik blijkbaar weer geluk gehad: ik heb altijd met collega’s en directies gewerkt waarbij ik me gewaardeerd voelde en waarbij mijn kennis van kleuteronderwijs gewaardeerd werd. En denk niet dat dat komt omdat IK het ben: ik was lang het broekie (enthousiast-kritisch!), afgestudeerd op het oude kind en geïnteresseerd in kleuteronderwijs. Ik heb nooit iets ‘zo maar’ gedaan, daar komt de subtitel van mijn website ook vandaan. Eigenwijs onderwijs, dat houdt in: nadenken over wat je doet en waarom je het doet. Zoek de toegevoegde educatieve waarde, ook in je tijdsindeling!

Elke zomervakantie weer rijst er bij sommige leerkrachten de vraag: Welk thema krijgt mijn klas? Ik stel me zo voor (want ik heb dat nooit gedaan), dat je de aankleding van de klas afstemt op dat eerste thema, dat je naamkaartjes maakt met bepaalde plaatjes, een raamschildering misschien? Ik vraag me dan altijd af: Voor wie bedenk je dat thema? Welke educatieve waarde heeft dat?

Of doe je dat alleen omdat je het leuk vindt? Omdat ouders en kinderen het leuk vinden? Omdat je denkt dat het zo hoort?

Samengevat

Minimalisme in een kleuterklas, dat betekent niet dat je zo weinig mogelijk spullen in je lokaal zet. Het betekent dat elk voorwerp in je klas een toegevoegde educatieve waarde moet hebben. Zet je enthousiast-kritische bril op en ga je hele klas door. Bekijk ook de muren: Wat hang je op en met welk doel? En hoe zit het met je to-do-lijst, hoeveel educatief toegevoegde waarde vind je daarop?

Niet het vele is goed, maar het goede is veel, zei Goethe ooit. De kinderen gaan niet meer spelen met meer spullen. Het is juist omgekeerd!

Wil je meer weten over het inrichten van uitdagende (en minimalistische!) hoeken? Bekijk dan mijn workshop-aanbod. Of volg de workshop Spelen in hoeken op een Kleuteruniversiteit inspiratiedag!