Kleuteronderwijs te schools? – mijn reactie
In de kerstvakantie heb je eens tijd om wat te lezen. Heerlijk. Zo kon ik eens het onderwijsblad (december 2014) van de AOB van voor naar achteren lezen. Daarin trof ik een artikel van Rob Voorwinden, in gesprek met lector Annerieke Boland. De titel is: ‘Kleuteronderwijs is te schools geworden’. Ik wil daar graag op reageren.
Het artikel is een vraag- en antwoordspel tussen Rob Voorwinden en Annerieke Boland. Hij begint met de vraag: “Gaat het goed met het onderwijs aan het jonge kind?” Daar krijgt hij geen ja of nee antwoord op. Annerieke Boland geeft aan dat het onderwijs erg verschoolst is, en noemt ‘aan tafeltjes zitten’, ‘werkbladen’ en ‘letters leren’. Vervolgens legt ze uit dat dit helemaal niet geschikt is voor jonge kinderen. Eens, we weten allemaal toch wel dat kleuters spelend leren, toch? Over werkbladen hebben we het hier ook wel eens gehad. En we leren kleuters geen letters, maar klanken. Fonemisch bewustzijn, dus.
Al in de tweede alinea struikel ik over iets. Ik citeer:
Want kleuters leren nog niet óm het leren. Oudere kinderen hebben vaak wel gemerkt dat leren op zichzelf leuk en uitdagend kan zijn, maar jongere kinderen zijn nog niet zo ver.
Grappig. Sinds ik kleuterjuf ben, en vooral sinds ik moeder ben, vind ik dat hele leren maar wonderlijk. Iedereen doet er ook zo hieper over. Oh jee, mijn kleuter kan al lezen. Wat knap dat hij dat al kan! Maar vergeten we daarbij niet wat een kind al geleerd heeft in de korte tijd dat hij op aarde is? We staan er vaak helemaal niet bij stil hoe een baby of peuter leert. Tuurlijk verbazen we ons wel eens over wat die slimmerd nou weer kan zeggen. Dat leren is toch maar bijzonder.
En ergens in de basisschoolleeftijd raken we dat kwijt.
Dat leren door te experimenteren, niet door een boekje open te slaan en te maken wat je meester of juf je opdraagt. Nieuwsgierig zijn, ontdekken, verwonderen. Ik vind dat eigenlijk een veel mooiere vorm van leren, een vorm die voort zou moeten duren na de kleutergroep. Helaas zie ik juist zoveel kinderen die dat kwijt raken, die niet meer leren omdat het leuk is, maar leren omdat het moet. Jongere kinderen zijn nog niet zo ver? Die zijn juist heel ver! Die kennen nog de magie van de ontdekking, van het uitproberen tot je zeker weet of het klopt.
Waar ik het dan weer wel helemaal mee eens ben, is wat Annerieke Boland schrijft over groep 3. Waarom werkt groep 3 niet meer zoals de kinderen bij de kleutergroepen gewend zijn? Kunnen we bij het leren van de letters niet meer gebruik maken van die magie van leren, van die speelse werkvormen, van ontdekken en experimenteren?
Is de kleuter niet toe aan groep 3, of is groep 3 niet toe aan de kleuter?
Jonge kinderen leren door te spelen. Ik denk dat iedereen het daarover eens is. Is ons onderwijs aan kleuters te schools? Wat is schools dan eigenlijk? Annerieke Boland noemde al de tafeltjes om aan te zitten, de werkbladen en de letters. (ik vind trouwens de aanwezigheid van letters in de klas iets anders dan het aanleren van letters) Als ik zelf even verder denk, komen meteen de CITO en de methode Schatkist in me op. Groepsplannen misschien, ook te schools? Of misschien dan de inhoud van de groepsplannen. Want daar zit het hem in, hè: als het onderwijs aan kleuters te schools is, zijn wij daar mede schuldig aan. Natuurlijk, ik hoor je zeggen: het moet van de inspectie. Of het moet van de directie. Maar waar blijven wij in dat verhaal?
Ik probeer als uitvoerder van de opdrachten toch zoveel mogelijk schools te vermijden. De lessen uit Schatkist doe ik, maar op mijn eigen manier. Doelen halen vind ik geen vies woord, maar we halen ze op onze eigen manier. In mijn groepsplan schrijf ik gerust dat ik met een kind in de hoeken ga meespelen, om samen de woordenschat te oefenen.
Is mijn onderwijs aan kleuters precies zoals ik het zou willen? Nee. En hoe is dat voor jou?
Het artikel in het Onderwijsblad kun je op de site van de AOB teruglezen.
(ik ben zelf natuurlijk geen lector, deze meningen komen gewoon uit mijn boerenverstand)
Butterfly
Enkele leerlingen zullen er aan toe zijn, maar ook een grote groep niet. Letters leren of aanbieden bij leerlingen die er nieuwsgierig naar zijn, dat hoeft niet verkeerd te zijn, maar waarom ‘stampen’, als een leerling er nog niet aan toe is? Want tja… Als het de 16 letters niet kent, dan volgt er een handelingsplan. Wanneer een leerling nog geen 20 min. stil in de kring kan zitten, dan volgt er een handelingsplan en dat is waar men tegenaan loopt. Daar loop IK tegenaan :). Kinderen op een bepaalde manier dingen ‘aanleren’, zodat de toets beter wordt gemaakt? Waar zijn wij dan mee bezig? Dat is gewoon trainen en niet een vuurtje aanwakkeren. De magie mag terug! Dat zie ik bij de huidige thema’s helaas niet….. Laat de leerlingen de thema’s naar binnenbrengen. Kleuterplein? Schatkist? Prima bronnenboeken hoor, maar een thema heeft toch pas bezieling, wanneer kinderen het ook voelen? Sneeuw en ijs zonder sneeuw en ijs? Ja, je kan ijsblokjes maken etc., maar hoe mooi is het, wanneer ze het echt ervaren? Buiten hun voetsporen kunnen zien in de sneeuw? Merken dat sneeuw kleine kirstalletjes zijn? Dat je plakkerige sneeuw hebt, maar ook sneeuw wat direct smelt? Dan zien ik verwondering en bewondering. Dan is de magie van de kleuter op zijn mooist, maar dat zie ik niet bij de vaste thema’s die 2 jaar ingeroosterd zijn. Het vuurtje bij veel kleuterleerkrachten is ook ‘verdwenen’. Dat is mijn ervaring en mening…..