Programmeren met kleuters? Ja, dat kan! Je hebt er niet eens een computer voor nodig. Zelfs geen batterijen! In dit artikel laat ik je zien wat je met kleuters kunt doen om hen voor te bereiden op het programmeren. En we weten allebei: kleuters leren door te spelen. Wat kun je met kleuters doen om ervoor te zorgen dat ze later goed kunnen programmeren? En hoe sluit dat aan bij de 21st century skills?

Programmeren met kleuters - Juf Bianca

Waar denk je aan als je het woord ‘programmeren’ hoort? Ik denk dan altijd aan groen flikkerende tekens op een zwart beeldscherm, en mijn man die op zijn toetsenbord ramt. Ik heb dan geen flauw idee wat hij aan het doen is. Toen programmeren ‘een ding’ werd in het onderwijs, heb ik hem gevraagd: Wat IS programmeren nu eigenlijk? Uit het antwoord blijkt dat het niet altijd is wat je denkt én dat het heel goed kan met kinderen. Toen ik een groep pluskinderen begeleidde, heb ik meegedaan met een pilot programmeer lessen. Daar zag ik al hoe leuk het eigenlijk is om te doen, en hoe het bij kinderen past. Maar kleuters?

Natuurlijk heb ik ook de Beebot gezien, en gezien hoe kleuters die bedienen. Ook heb ik gezien hoe onze eigen kleuter een programmeerbare robot bediende. Maar ik wilde nog verder. Wat moet een kind eigenlijk kennen en kunnen om te programmeren? Er is een leerlijn programmeren opgesteld door Kennisnet, vertaald uit het Engels. In de 21e eeuwse vaardigheden staat het onderdeel ‘computational thinking‘. In lekentaal: Je moet de taal van een computer spreken, om hem (het?) een probleem op te kunnen laten lossen. Maar nog bleef het te vaag voor me. De Beebot leek me meer een middel, niet een doel.


Zoals je ziet op dit filmpje van Miranda Wedekind, programmeert een meisje de Beebot om naar de letter m te gaan. Ze drukt op de knopjes en laat hem lopen. Maar ik wil graag weten: Wat moet een kind kunnen om de Beebot aan het werk te zetten?

Kom ik weer terug bij mijn man. Ik vroeg hem wat kinderen moeten leren vóór ze kunnen programmeren. Wat hij vertelde, vertaalde ik naar kleuters. Hou je vast!

Reeksen herkennen

Het herkennen van patronen is een belangrijk onderdeel van het programmeren. Herken je dit? Reeksen maken is voor kleuters heel normaal. Laat ze plakcirkels opplakken in een ABAB reeks, of een ABBABB reeks. Leg materialen in een bepaalde reeks neer en vraag de kinderen: Welke komt er nu? Wanneer je de reeks herkent, weet je het antwoord. Dit is dus iets dat je met kinderen kunt oefenen. En het kan zonder techniek, spelenderwijs!

Vooruit denken

In het filmpje hierboven zie je dat het meisje vooruit denkt aan de stappen die de Beebot moet nemen. Lastig voor haar is dat ze zich moet verplaatsen in de Beebot, daarbij is links en rechts nog best lastig. Maar het vooruit denken kun je ook goed oefenen zonder techniek!

Bij het maken van een knikkerbaan moet je beginnen bij het eindpunt. Terwijl je verder bouwt, moet je dus steeds een stap verder denken. Ook het vinden van de weg in een doolhof hoort hierbij. Terwijl je een lijn trekt, moeten je ogen al verder kijken.

Herhaling

In een algoritme (een reeks van opdrachten aan een computer) is het belangrijk dat je herhaling herkent. Zo kun je die zin namelijk eenvoudiger maken. In plaats van zeven pijlen achter elkaar te schrijven voor zeven stappen, geef je computer deze opdracht: 7->. Hoe leer je kinderen het belang van herhaling? Door te dansen!

In dit geval bedoel ik niet het expressief dansen, maar dansen zoals je leert bij jazzballet, bijvoorbeeld. Er zijn steeds blokken van (meestal) 8 tellen. Kies één beweging (bijvoorbeeld springen) en herhaal die 8 keer. Daarna volgt de volgende beweging (klappen, zwaaien, stampen, een rondje draaien, etc). Bewegen op muziek is een goede manier om herhaling aan te leren!

Een taak opdelen in kleine taken

Als je een computer een complexe opdracht wilt geven, moet je zelf die opdracht in kleine deeltaken kunnen verdelen. Voor een kind is het ontzettend logisch om naar de kapstop te lopen, zijn jas te halen, die aan te doen en terug te lopen. Je hoeft alleen maar te zeggen: Doe je jas maar aan. Voor een computer is dit niet zo eenvoudig!

Weer terug naar kleuters. Het opdelen van een taak in deeltaken, hoe kunnen we dat oefenen? Met iets dat we altijd al doen, namelijk het op de juiste volgorde laten leggen van kaarten. Wat gebeurt er eerst? Wat daarna? En wat gebeurt er aan het eind? Zo zijn er bijvoorbeeld kaartjes met deeltaken voor het zaaien van een zaadje. De kinderen knippen de kaarten uit en plakken ze in de juiste volgorde op.

If this then that

Als dit gebeurt, dan moet daarna dat gebeuren. Een belangrijk onderdeel van het programmeren. Ken je het renspel Ratten en raven? Als je ratten zegt, rennen de kinderen naar de ene kant van de zaal. Zeg je raven, dan moeten ze juist de andere kant op. Dat is een voorbeeld van ‘if this then that‘! Nog meer manieren om dat met kinderen te oefenen:

  • Noem een reeks woorden, spreek vooraf een ‘toverwoord’ af. Zeg je het toverwoord, dan moeten de kinderen in hun handen klappen
  • ‘Heb je rood in je trui, dan mag je je jas halen.’
  • Neem drie vormen en spreek bij elke vorm een beweging af. Hou nu steeds een andere vorm omhoog.

Opdracht in woorden vervangen door een symbool

In plaats van ‘zet een stap vooruit’ druk je op een knop met een pijl. Een routebeschrijving wordt vervangen door een aantal tekens. Om dit te oefenen vond ik op de website van Senso-Care een leuk spel: Let’s go code. In de doos zitten gekleurde matten, waarvan je een speelveld kunt maken. Op de eerste mat leg je een pijl. Dit is de startpositie, een kind gaat op die mat staat en kijkt in de richting van de pijl. Ergens anders op het speelveld leg je een robot. Dit is het doel, vanaf de startpositie moet je bij de robot zien te komen.

Programmeren voor kleuters - Juf Bianca

Met kleinere kaarten waar pijlen en andere tekens op staan, geef je vervolgens aan hoe je moet lopen. Als het kind op de startpositie vooruit kijkt, kan hij ook alleen vooruit lopen. Wil je hem naar links laten lopen, moet je hem eerst naar links laten draaien. Hier zit dezelfde moeilijkheid in als bij de Beebot: je moet je kunnen verplaatsen in een ander. Wil je dit voorkomen, dan heb ik een tip!

Laat de route opschrijven met pijlen, die alle kanten op mogen wijzen. Wijst de pijl naar links, dan doe je een stap naar links. Wijst de pijl naar boven, dan doe je een stap naar voren. Het voordeel hiervan, is dat het kind over het speelbord kan lopen met de route in zijn hand. Wil je de kinderen geen pijlen laten tekenen, dan kun je kaarten gebruiken. In het spel zitten 20 kaarten die aan beide kanten bedrukt zijn. De kaarten met een bocht, de jet, de grijper en het vraagteken kun je later inzetten, als kinderen de basis goed snappen. Hiermee blijft het spel uitdagend, ook voor oudere kinderen.

Het leuke van dit spel Let’s go code, vind ik dat de kinderen kunnen programmeren terwijl ze hun hele lijf gebruiken. Ook is het spel steeds anders, je kunt met de matten steeds een ander speelveld maken. Met behulp van een springveer en een tandwiel kun je extra problemen toevoegen: je moet van pijl naar robot lopen, maar onderweg wel onderdelen ophalen.


Dit zijn 6 dingen die je met kleuters kunt doen om hen de beginselen van programmeren bij te brengen! Je ziet dat je helemaal niet te moeilijk hoeft te denken en dat je er geen dure apparaten of software voor nodig hebt. De Beebot is superleuk om te gebruiken en de kinderen kunnen met hem leren programmeren. Maar voor kleuters is het ook goed om de voorbereidende stappen te oefenen. Ik hoop dat je in dit artikel ideeën hebt opgedaan!

Overige tips

Op de website van Miranda Wedekind kun je, wanneer je je abonneert op haar nieuwsbrief, extra materialen vinden bij de Beebot. Vooral haar Sinterklaas kaarten vind ik erg leuk!

Vind je Beebot te duur? Er is ook een goedkopere robotmuis die je kunt programmeren om naar een stuk kaas te lopen. Ik heb zelf geen ervaring met zowel de Beebot als de robotmuis.

Ik kwam een leuk idee tegen: programmeren met Lego of Duplo. Op dezelfde manier als met Let’s go code of de Beebot kun je ook Duplo gebruiken om een speelveld te maken. Op deze website is wel gebruik gemaakt van moeilijkere codes, ik zou het voor kleuters eerst bij simpele opdrachten houden.

Meester Sander heeft een hele pagina gevuld met tips en apps om het programmeren te oefenen met kleuters. Wel met ‘techniek’, dus, maar toch echt geschikt voor kleuters!