Ik ben al langere tijd onder de indruk van Reggio Emilia. Op Pinterest en op diverse blogs van homeschooling moms kwam ik het tegen. Ik had er her en der al eens wat over gelezen. Van de uitgeverij SWP mocht ik een review schrijven over het boek Sporen van Reggio, een introductie in de SPOREN pedagogiek.

Review: Sporen van Reggio - Lespakket

Ik heb het boek al een hele tijd in huis, en ben er ook al een hele tijd in aan het lezen. Normaal gesproken lees ik een boek om me te laten inspireren, of om iets nieuws te leren. Ik wilde van dit boek graag leren wát Reggio Emilia nu precies inhield, en ik wilde kijken of ik voldoende inspiratie had om het zelf eens uit te proberen. Dat bleek lastiger dan ik dacht…

Wat is Reggio Emilia?

Reggio Emilia is een gebied in Italië, waar in de periode na de Tweede Wereldoorlog een pedagogiek is ontwikkeld. Die pedagogiek heeft ook in Nederland wortels gekregen. De Stichting PedagogiekOntwikkeling 0-7 heeft een vertaling gemaakt voor de Nederlandse context. SPOREN verwijst naar Stichting Pedagogiek Ontwikkeling Reggio Emilia Nederland. Maar wat houdt die pedagogiek nu precies in? Ik vond dat ik op die vraag in het boek maar moeilijk antwoord kreeg.

Bestel dit boek bij bol.com

In het boek lees je afwisselend verhalen uit de praktijk, en achtergrondinformatie, of interviews met de oprichters van de stichting. Door het hele boek te lezen krijg je dus wel een beeld van wat Reggio (ik kort het even af) nu ongeveer is. Ik zelf heb meer behoefte aan een opsomming: Reggio is dit, dit en dit. Maar misschien bestaat zo’n opsomming niet.

Er zijn wel een paar uitgangspunten die belangrijk zijn:

  • het krachtige kind: kinderen hebben in potentie alles in zich wat ze nodig hebben, en ze zijn zelf de constructeurs en regisseurs van hun ontwikkeling.
  • 3 pedagogen: in de ontwikkeling van een kind zijn andere kinderen belangrijk, de volwassenen (de groepsleiding of de leerkracht) en de ruimte (de omgeving en de materialen die erin staan)
  • 100 talen: een kind heeft wel 100 talen om zich uit te drukken, aan de leerkracht de taak om te zorgen voor een omgeving met materialen die het kind hierbij kan gebruiken (klei, papier, verf, ijzerdraad, hout, steentjes, kralen, etc).
  • het belang van ouderparticipatie: ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van hun kind. Er wordt veel overlegd met de ouders binnen Reggio.

De rol van de leerkracht

De leerkracht die werkt volgens de pedagogiek van Reggio, is niet (meer) sturend, maar volgend. Je sluit aan bij de interesses van de kinderen, zij weten immers zelf wat ze willen leren. Je vertrouwt er op dat dingen als rekenen en lezen, die in groep 3 belangrijk worden, vanzelf komen als het kind zich ontwikkelt.

Jij richt de omgeving in zodat de kinderen uitgedaagd worden tot experimenteren en onderzoeken. Je maakt een plan, waarin je beschrijft wat je met welke groepje kinderen gaat doen. Je beschrijft hierin je verwachtingen (geen doelen, dus). Je reflecteert op wat je gezien hebt. Je maakt een verslag, je documenteert met foto’s, tekeningen, tekst en meer, wat de kinderen beleefd hebben. Kenmerkend voor Reggio is de wand, die bedekt is met beelden die vertellen wat de kinderen geleerd hebben.

Je focust je niet (meer) op wat een kind niet kan, je gaat zoeken naar manieren om het kind te benaderen. Moet je de ruimte misschien aanpassen? Wat boeit dit kind? Kinderen hebben immers alles in zich om tot ontwikkeling te komen, het is jouw taak het eruit te halen. Dit is natuurlijk een heel positieve manier van denken!

De grote vraag

Voor mij blijft er één heel grote vraag over, na het lezen van dit boek: hoe ziet Reggio er in de praktijk uit, op een ‘gewone’ basisschool? Er wordt beschreven hoe de groep niet alleen begeleid wordt door ‘de groepsleiding’ (een leerkracht op een basisschool, of een groepsleider op een kinderdagverblijf, bijvoorbeeld), maar ook door een pedagogista en een atelierista. Dit zijn twee nieuwe functies, die specifiek bedoeld zijn voor Reggio. Een pedagogista is voor de pedagogische kant van het verhaal: samen met deze persoon kijk je naar de ontwikkeling van de kinderen, en stem je je plannen af. De atelierista is een opgeleid kunstenaar, die de kinderen (als een soort vakleerkracht?) begeleidt in het atelier, waar de kinderen zich kunnen uiten met beeldende materialen.

HOE? Zijn er echt scholen die het voor elkaar hebben gekregen om naast de leerkracht nog twee extra mensen aan te stellen voor deze specifieke functies? En dan hebben we het nog niet eens over de ruimte, want een Reggio school vraagt ook iets van het gebouw. Open, licht, veel glas, ruimtelijk, een groot ‘plein’ waarop iedereen samen kan komen. Een keuken, liefst ook nog een podium, en natuurlijk een atelier. En wat dacht je van het schoolplein?

Echt, ik ben geen ja-maar-mens, maar van deze beschrijvingen ging zelfs ik ja-maren. Is zoiets echt mogelijk? Als iemand dit leest die een school weet die dit in de praktijk uitgevoerd heeft, dan hoor ik dat graag. Ik kom ook graag eens een kijkje nemen!

Bestel dit boek bij bol.com

Reggio voor mij

Ik ga weer even terug naar mijn allereerste kennismaking met ‘Reggio’ of wat ik dacht dat het was. Als je zoekt op Pinterest, kom je vooral veel foto’s tegen van natuurlijke materialen, mooie mandala’s gelegd met steentjes of glas, op spiegels, bijvoorbeeld. Het zijn die mooie foto’s die mijn eerste nieuwsgierigheid wekten. Vervolgens las ik de verhalen van deze homeschooling mom, die vertelt hoe ze met haar kinderen Reggio inspired bezig is. Ik vind het heel mooi om kinderen in hun ontwikkeling te kunnen volgen, dat vond ik als juf al, maar dat vind ik als moeder nog sterker. Je staat er zo dicht op, en als je thuisonderwijs geeft is dat natuurlijk nog sterker. Deze moeder heeft twee kinderen, en sluit heel goed aan bij de interesses van haar kinderen. Dat zie ik heel goed voor me, maar HOE doe ik dat in een klas van 28 kinderen?

Na het lezen van Sporen ben ik erachter dat Reggio hem niet zozeer zit in de natuurlijke materialen die je de kinderen voorschotelt, maar meer over de houding die je zelf aanneemt. Volgend, vertrouwend op de kunde van het kind én op je eigen kunde als leerkracht. Die rijke leeromgeving, die is voor mij heel belangrijk. Ik ben bijna elke werkdag bezig met het aanpassen van de ruimte en de materialen die er in staan. Ik ben eigenlijk ook nooit tevreden, en dus blijf ik er altijd mee bezig. Ik heb natuurlijk ook te maken met de visie van de school waar ik werk, mij duo collega en de andere (kleuter)klassen binnen de school.

Wat ik ook heel mooi vind, en dat vind ik terug in Reggio, is de documentatie. Ik maak graag foto’s in de klas. Meestal zet ik ze op de website van de school, in de hoop dat ouders er (misschien samen met hun kinderen) naar kijken, en zo een beeld krijgen van wat hun kind doet op school. Maar ik zou nog veel meer willen doen met documentatie. Ik zie het eigenlijk niet zitten om al die foto’s die ik gemaakt heb te printen, en daarmee de wand te behangen. Daarmee zouden de printkosten flink stijgen, ben ik bang. Ik zou graag een andere (digitale) oplossing willen hebben. Iets waarbij ik foto’s aan tekst kan koppelen, en dat eenvoudig per kind kan opslaan. Iets wat de kinderen zelf ook nog weer kunnen bekijken, misschien zelfs online, zodat hun ouders het ook kunnen zien.

Duidelijk is wel dat ik geen Reggio-juf kan worden, zonder dat mijn school een Reggio-school wordt. Zoiets moet je echt met je hele school beslissen, en de Stichting PedagogiekOntwikkeling 0-7 kan daarbij ondersteunen.

Conclusie

Met dit boek krijg je een kijkje in de wereld die Reggio heet. Het geeft je met praktijkvoorbeelden vooral een beeld van hoe Reggio eruit ziet in bijvoorbeeld een peuterspeelzaal of een kinderdagverblijf. Het woord inspectie is bijvoorbeeld geen één keer gevallen, iets waar ik zeker naar zal vragen als ik een Reggio-school mag bezoeken. Het boek geeft mij net een beetje te weinig, ik wil meer weten. Meer zien, meer uitproberen. Dat heeft het boek dan wel weer voor elkaar gekregen: ik heb een beter beeld van wat Reggio in ieder geval niet is. Hoe het precies vorm kan krijgen binnen een basisschool, en hoe het een aangepaste vorm kan krijgen in mijn klas, daar denk ik nog eens verder over na!

Bestel dit boek bij bol.com

Hoewel ik er niet meer zo zeker van ben dat ik op Pinterest vind wat Reggio is, plaats ik hieronder toch maar mijn Pinterest bord over Reggio Emilia. Gewoon, omdat ik de afbeeldingen vaak zo lekker inspirerend vind!

Dit is het eerste boek van mijn lees-lijst van 2015!