Bij het woord rapport gaan bij sommige kleuterleerkrachten de haren overeind staan. ‘Kleuters zijn geen schoolkinderen’ wordt er dan geroepen. Is een rapport nou wel of niet des kleuters? Het woord rapport betekent niet meer dan ‘verslag’, dus die term kun je breed interpreteren. Vandaag kijk ik hoe je een rapport bij kleuters vorm kunt geven!

Rapport voor kleuters - wel of niet doen - Juf Bianca

Wat is een rapport?

Als ‘rapport’ verslag betekent, waar wil je dan verslag van doen? En hoe wil je verslag doen? Je kunt natuurlijk ook mondeling rapporteren over de ontwikkeling van een kind. Dat kan even tussendoor, ’s ochtends bij de deur. Maar je kunt er ook per kind 10-15 minuten de tijd voor nemen tijdens de halfjaarlijkse rapportgesprekken.

Tip! Lees ook: Oudergesprekken: 2 principes waardoor je nooit slechte gesprekken hebt

Wat schrijf je in een rapport?

Het maakt nogal wat uit of je een rapport maakt voor het kind, voor de ouders of… omdat het moet. Wanneer je een rapport voor het kind maakt, houd je rekening met het feit dat kinderen nog niet kunnen lezen. Ook maak je gebruik van andere benamingen. Een bekende quote is:

Het is wonderlijk dat een kind een onvoldoende kan krijgen voor zijn ontwikkeling.

Professor Luc Stevens

Als je rapporteert over de ontwikkeling van kinderen, zou je dus eigenlijk niet kunnen spreken van een onvoldoende ontwikkeling. Nog een quote die hiermee te maken heeft:

Het maakt niet uit hoe langzaam je gaat, zolang je maar niet stopt.

Confucius

Als je wel een stilstand of zelfs achteruitgang in de ontwikkeling opmerkt bij een kind, is het rapport (en het bijbehorende gesprek) niet het juiste moment om dat aan te geven.

Er zijn voorbeelden van ouders en kinderen die pas acht weken voor de zomervakantie te horen krijgen dat een overgang naar groep 3 er niet in zit. Als je pas dan rapporteert dat de ontwikkeling niet voldoende is, ben je te laat!

Bolletjes of woorden?

Om tijd te besparen bij het invullen van de rapporten kun je werken met bolletjes of kruisjes. In plaats van ‘onvoldoende, voldoende en goed’ kun je kiezen voor ‘in ontwikkeling, nog niet of ja’. Je kunt hiervoor enkele termen uit het leerlingvolgsysteem, al dan niet anders omschreven, overnemen. Zo kun je werken met enkele kopjes die de ontwikkeling van een kind weergeven.

Natuurlijk is het wel leuk om iets persoonlijks te zeggen over het kind. Dat vinden ouders en kinderen leuk om te lezen! Maar we weten allemaal dat je na het invullen van 20 rapporten bij het 21e soms het gevoel hebt dat je niet meer origineel bent.

Tip! Schrijf tussendoor voor alle kinderen af en toe iets bijzonders op, bijvoorbeeld in je logboek dat op tafel ligt. Deze kreten kun je dan overnemen in het rapport. ‘Weet je nog…’ En… soms zegt een foto meer dan duizend woorden. Heb jij ruimte om een foto toe te voegen aan het rapport?

Efficiënt rapporteren

Elke keer weer rond rapportentijd zie ik leerkrachten zuchten. Het is veel werk, rapporten schrijven voor alle kinderen! Je zou toch willen dat het zo efficiënt mogelijk kan, toch? Bij sommige leerlingvolgsystemen kun je een zogenaamd ouderrapport uitdraaien. Ouders krijgen zo een overzicht van de ontwikkelingslijnen en hoe hun kind daarop ‘scoort’. Bedenk je hierbij wel het volgende:

  • Snappen ouders de termen die in het rapport staan? Wij weten precies wat ‘auditieve synthese’ is, maar een ouder zegt dat misschien niets. Als je tijdens een gesprek eerst alle termen moet uitleggen is dit nog niet efficiënt…
  • Het is soms moeilijk aan te geven dat er wel ontwikkeling is, hoe klein ook. Een rapport van een kind dat zich (op dit moment) langzaam ontwikkelt kan dan al snel dramatisch lijken. Dan ben je tijdens een gesprek aan het sussen, is nog steeds niet efficiënt.
  • Kijk goed naar de hoeveelheid leerlijnen die je invult. Bij sommige systemen kun je aangeven welke lijnen je wel en welke niet in wilt vullen. Per kind zeven A4’tjes met ontwikkelingslijnen bijhouden is tijdrovend, het rapport dat daaruit vloeit is… niet efficiënt.
  • Mogen ouders/kinderen het rapport mee naar huis nemen om aan opa en oma te laten zien? Dan is zo’n uitdraai misschien minder geschikt. Als je daarnaast nog een ander rapport maakt, is dat… minder efficiënt. Maar soms wel wenselijk!

Tip! Knip het invullen van de rapporten of leerlijnen op in stukjes. Zo voorkom je dat je alles in één keer moet doen (en al gaar wordt bij de gedachte!). Neem bijvoorbeeld steeds een groepje kinderen, of vul steeds één leerlijn in voor alle kinderen.

Voor wie schrijf je een rapport?

Als je een rapport voor het kind schrijft, om te vertellen hoe het zich ontwikkelt, gebruik je een andere vorm dan wanneer je aan ouders óver hun kind rapporteert. Je kunt natuurlijk ook beide doen: een persoonlijke stuk voor het kind en een ‘zakelijk’ stuk voor de ouders.

Schrijf jij rapporteren omdat dat nu eenmaal het beleid is bij jullie op school? Kijk dan hoe je het rapport kleutervriendelijk kunt maken. Een voorbeeld: bij ons op school wilden ouders heel graag een rapport mee naar huis, óók bij de kleuters. Onze uitdraai uit het leerlingvolgsysteem vonden wij daarvoor niet geschikt. Maar we zagen het ook niet zitten om een extra rapport te schrijven, alleen omdat ouders dat graag wilden! We bedachten een aantal termen over de ontwikkeling, waarbij we smileys kleurden.

Rapport voor kleuters - wel of niet doen - Juf Bianca

De uitleg aan de ouders was:

  • 1 smiley: hier is het kind nog niet mee bezig
  • 2 smileys: dit is in ontwikkeling
  • 3 smileys: dit beheerst het kind al

Omdat dit één A4’tje per kind was, en we alleen smileys hoefden te kleuren, kostte het niet veel extra tijd én was het kleutervriendelijk en ouderproof!

Andere vormen van het rapport

Een rapport zoals hierboven kun je ook door kinderen zelf in laten vullen! Waar vind het kind dat het goed in is? Let op: om over je eigen ontwikkeling te kunnen denken, moeten je hersenen wel ver genoeg ontwikkeld zijn. Dit is bij kleuters lang niet altijd het geval. Soms zullen kinderen dan ook zeggen dat ze overal goed in zijn. En dat is prima!

Je kunt ook op een andere manieren laten rapporteren. Vraag een kind bijvoorbeeld in welke hoek hij het liefst speelt. Dit kun je bijvoorbeeld doen door de afbeeldingen van de hoekenkaarten (of foto’s van de hoeken) op een A4 te plakken. Het kind kan dan omcirkelen wat hij het leukst vindt, of wat juist niet leuk is.

Een andere vorm van rapporteren die je steeds meer hoort, is het portfolio. Dit is eigenlijk niet nieuw, ik maakte vroeger ook al werkjes die in een map bewaard werden en aan het eind van de kleuterperiode mee naar huis mochten. Een verschil met een portfolio is dat een kind zelf mag bepalen wat er in de map komt. Waar ben je trots op? Er hoeven geen tien plakwerkjes in te zitten, het kan ook zijn dat er een foto van een bouwwerk inzit, of een afbeelding van die ene moeilijke puzzel.

Het opbouwen van zo’n portfolio zou eigenlijk gedurende het schooljaar moeten plaatsvinden. Dus niet: oh, de rapportgesprekken komen er weer aan, maak nu allemaal een werkje voor in de map! Dit vraagt misschien een andere werkwijze, en het kan een zoektocht zijn om de juiste manier te vinden die past bij jullie school. Maar als het werkt, kan dit een mooie manier zijn om kinderen eigenaar te laten zijn van hun eigen ontwikkeling.

Wanneer geef je een rapport mee?

Ik stelde in Kleuterwereld en op social media enkele vragen over het kleuterrapport. Sommige leerkrachten gaven daar aan géén rapport te maken voor kleuters. Maar veel doen dit wel, er is wel een verschil in het moment. Er zijn verschillende mogelijkheden:

  • alleen een rapport aan het eind van groep 2
  • een halfjaarlijks rapport in groep 1 en 2
  • wel een rapport in groep 2, niet in groep 1
  • kinderen die nog maar enkele maanden op school zijn krijgen geen rapport
  • alleen eind groep 1, midden groep 2 en eind groep 2

Waarom schrijf je een rapport?

Misschien had ik hier het artikel mee moeten beginnen. Want waarom doen we dit eigenlijk? Schrijven we een ‘leuk voor later’ rapport? Of willen we ouders een duidelijk beeld geven van hoe het met hun kind gaat? Dit is een mooi discussiepunt voor binnen het team. Het zou in ieder geval mooi zijn als de manier van rapporteren past bij de schoolvisie.

Zo zijn ze op de school van onze kinderen, een school voor Ervaringsgericht Onderwijs (EGO) al een tijdje geleden begonnen met ouder-kind gesprekken. In plaats van een oudergesprek, waarbij je óver het kind praat, zijn de kinderen nu altijd bij het gesprek aanwezig. Dit vraagt een andere manier van werken (want een kleuter nodig je niet uit voor een gesprek ’s avonds om 20:00 uur!), maar kan heel waardevol zijn.

Zorg dat de ouders goed op de hoogte zijn van de visie die achter het rapport schuilt. Zo weten ze goed wat ze kunnen verwachten. Het rapport mag eigenlijk geen verrassingen bevatten (misschien alleen aangename?), maar een beeld bevestigen dat ouders al hebben. Als ouders een heel ander beeld hebben van hun kind dan het rapport weergeeft, is het tijd om met elkaar goed te kijken wat er aan de hand is!

Hoe rapporteer jij?

Bijna 100 mensen hebben de moeite genomen mijn vragen te beantwoorden, super! Tot mijn verbazing is eigenlijk iedereen wel tevreden over de manier van werken op hun school, hoe veel werk het ook is. Dit zegt mij dat de leerkrachten het misschien wel zwaar vinden, maar ook waardevol!

Vind jij jullie manier van rapporteren niet waardevol, of zie je mogelijkheden voor verbetering? Dan hoop ik dat je met dit artikel ideeën hebt gekregen.

Heb jij een voorbeeld van een rapport (liefst een foto)? Stuur die dan op naar bianca@jufbianca.nl en ik zal ze hieronder plaatsen. Laat ons ook vooral weten waar jij tevreden over bent in jullie manier van rapporteren door hieronder een reactie achter te laten.

Wil je meer weten over rapporten, kijk dan hier:

Rapport voor kleuters - wel of niet doen - Juf Bianca