Afscheid nemen, en dan heb ik het over ’s ochtends, bij de deur van de klas, is voor sommige kinderen ‘een dingetje’. Ik moet daarbij zeggen: soms is het juist voor de ouders een probleem! Maar hoe pak je dat als leerkracht nou aan? Welke tips kun je kinderen en hun ouders geven als het gaat om een soepel afscheid? Ik verzamelde tien tips voor je!

10 tips voor kinderen die moeilijk afscheid nemen en hun ouders - Juf Bianca

Het ene kind is het andere niet, en zeker als het gaat om afscheid nemen is er niet één tip die voor alle kinderen werkt. Ik moet ook eerlijk zeggen dat ik anders over het afscheid ben ga nadenken sinds ik zelf moeder ben. Voor iedereen is het fijn als het afscheid ’s ochtends soepel verloopt. En met soepel bedoel ik niet dat het snel moet, of dat alle kinderen vrolijk binnen moeten komen. Want tsja, kinderen, het zijn net mensen, en die hebben weleens een baaldag *knipoog*.

Wat zit erachter?

Als een kind vier jaar wordt, mag het naar de basisschool. Voor sommige kinderen is dit ook het eerste moment dat ze afscheid nemen van hun ouders voor langere tijd. Kinderen die niet hebben kunnen wennen aan afscheid nemen, doordat ze niet naar de kinderopvang of peuterspeelzaal zijn geweest, worden ineens geconfronteerd met een nieuwe situatie. Die moeten ze ook nog eens zonder hun ouders doorstaan!

Ook voor ouders geldt dat de eerste dag op school soms het eerste moment is dat ze hun kind voor langere tijd uit handen moeten geven. Je kunt hiervan vinden wat je wilt, maar het is wel belangrijk je te realiseren dat dit aan de orde kan zijn. Heb je een intakegesprek voordat het kind komt wennen, vraag dan of ouders verwachten dat het afscheid nemen een probleem kan zijn.

Soms krijgen kinderen ineens moeite met afscheid nemen. Het is altijd goed om uit te zoeken, samen met de ouders en het kind, wat hier achter zit. Is er thuis iets gebeurd, zit het kind even niet lekker in zijn vel, of is er juist iets op school waardoor het kind (even) geen afscheid wil nemen van thuis? Wissel altijd informatie uit met ouders, zodat je het daadwerkelijke probleem kunt oplossen!

Tip voor ouders: verwacht je dat je kind moeite gaat hebben met afscheid nemen, of dat je dit zelf lastig gaat vinden? Bespreek dit vooraf met de leerkracht, zodat jullie samen af kunnen spreken hoe jullie hiermee omgaan.

Een pleister, of juist niet?

Een pleister kun je er het beste in één keer afrukken, zodat het maar even pijn doet. Ik heb een keer gehoord dat een slachtoffer met brandwonden zei dat hij het hier niet mee eens was! Hij had veel liever de pijn wat willen verdelen, in plaats van de intense pijn te voelen bij het in één keer verwijderen van de pleister. Dit geldt ook voor het afscheid nemen: voor sommige kinderen is het beter om het afscheid kort te houden, terwijl andere kinderen het juist fijn vinden als hun ouders nog even in de klas blijven. Zoek samen met ouders en kind uit wat het fijnste is.

Tip voor ouders: bespreek vooraf (kort) met je kind dát je afscheid gaat nemen. Ga niet weg zonder afscheid, dit kan er juist voor zorgen dat je kind zich de volgende keer nog wat extra aan je vastklampt.

Duidelijkheid

Nog één kusje dan. Oh, wil je nóg een kusje? Ok, nu ga ik echt! Nog even zwaaien. Sommige ouders vinden het zelf lastig om afscheid te nemen, of willen heel graag nog even gluren wat het kind gaat doen. Hierdoor duurt het afscheid langer en langer. Bovendien heeft het kind feilloos in de gaten: als ik nog even doorga, houd ik mama of papa nog iets langer bij me!

Een duidelijk afscheid hoeft niet kort te zijn, maar is wel voor iedereen duidelijk. Het kind weet wat het kan verwachten. En als papa of mama gaat, dan gaan ze ook écht.

Tip voor ouders: spreek met je kind een afscheidsritueel af. Dit is een volgorde van handelingen die steeds hetzelfde is. Een kus, een knuffel, nog even zwaaien bij het raam. De voorspelbaarheid hiervan helpt bij het afscheid nemen. Bovendien kun je je kind de controle geven over de situatie: als hij of zijn het ritueel mag helpen bedenken, verdwijnt er wat van de onmacht. Houd wel voet bij stuk als je kind het ritueel ter plekke nog wil aanpassen, hoe moeilijk dit ook is…

De start van de dag

Alle kinderen zitten al in de kring te wachten, terwijl dat ene kind nog afscheid moet nemen van papa of mama. En dat verloopt alles behalve soepel… Ik startte zelf de dag altijd met een inloop, waardoor ik ook even tijd had om het afscheid te begeleiden als dit nodig was. De kinderen waren aan het spelen en hadden me niet nodig. Ouders konden even snel wat doorgeven en ik kon alle kinderen zien binnen komen. Dat werkte voor mij het prettigst!

Wil jij toch in de kring beginnen, bedenk dat hoe je toch een plek kunt maken voor het (moeilijke) afscheid. Vraag ouders die aangeven moeite te verwachten bijvoorbeeld iets eerder of juist later te komen, zodat ze in alle rust (en eventueel met jouw begeleiding) afscheid kunnen nemen.

Tip voor ouders: de leerkracht kan niet altijd de indeling van de dag aanpassen aan jouw kind. Je kunt er wel zelf voor zorgen dat je rustig de tijd kunt nemen voor het afscheid, door bijvoorbeeld iets eerder op school te zijn. Ook kun je vragen of je juist iets later mag komen, zodat je buiten de drukte om afscheid kunt nemen. Heb je nog een ander kind dat weggebracht moet worden? Doe dat dan eerst, zodat je kind ziet hoe dat afscheid verloopt!

Dat noem ik empathie

Juf Ank uit De luizenmoeder weet wel hoe ze met ouders om moet gaan. Omdraaien en nu niet meer zwaaien! Lekker makkelijk, toch? Maar sommige kinderen hebben echt behoefte aan meer empathie bij het afscheid. Geef de kinderen een knuffel, laat ze even op schoot zitten. Ook hierbij geldt dat dit niet voor alle kinderen werkt!

Ik weet nog dat er ooit een jongetje was die ik echt even met rust moest laten, die stond heel boos met zijn rug naar de klas toe. Als hij zich omdraaide was het goed en kon hij aan de dag beginnen. Dit is niet ideaal, maar iedereen heeft zijn eigen manier om met verdriet en boosheid om te gaan. Zorg er wel voor dat je niet zegt ‘niet huilen’! Een kind mag huilen, zeker als hij verdrietig is. De emotie mag er zijn, benoem die ook eventueel en vraag wat het kind nodig heeft om weer blij te worden.

Tip voor ouders: praat met je kind over de emoties die horen bij het afscheid. Als je merkt dat je kind (of jij!) erg verdrietig is, bespreek dan wat je kind kan doen om weer blij te worden. Verdrietig zijn mag, maar de dag verloopt fijner als je blij bent!

Een belletje

Misschien heb je zelf wel eens je kind huilend op school achtergelaten? Dan kun je je de rest van de ochtend afvragen of je kind het wel naar zijn zin heeft. Als leerkracht weet je dat het verdriet bij het afscheid vaak maar kort duurt, maar ouders kunnen er dus uren mee blijven zitten! Hoe fijn is het dan dat je ze met een kort belletje of een appje kunt laten weten dat alles ok is? Een foto van het kind dat lekker speelt kan al voldoende zijn!

Natuurlijk doe je dit niet elke dag en ook niet bij alle kinderen, maar realiseer je dat je op deze manier het volgende afscheid voor ouders ook makkelijker kunt maken. Een ouder neemt makkelijker afscheid als hij/zij weet dat het kind over vijf minuten lekker speelt.

Tip voor ouders: soms zou je nog even willen gluren om te kijken of je kind het al naar zijn zin heeft. Vraag een ander ouder of die even wil spioneren, zodat je niet het risico loopt dat je kind ziet dat je er nog bent. Als jij weet dat je kind al lekker speelt, of even bij juf of meester op schoot mag zitten, kun je met een gerust hart naar huis.

Iets van huis mee

Soms vinden kinderen het fijn om iets van huis mee te nemen naar school. Dit kan een knuffel zijn, of een foto. Wanneer je merkt dat het kind niet tot spelen komt omdat het juist door de knuffel de hele tijd aan thuis denkt, kun je afspraken maken. De knuffel kan bijvoorbeeld in bed gestopt worden in de huishoek (de hele tijd oppassen op het kind is ook vermoeiend!) en de foto kan in een laatje gestopt worden. Maar er is geen probleem als een kind korte tijd een knuffel van huis mee naar school neemt!

Tip voor ouders: zoek samen een mooie steen en laat het kind die in de broekzak mee naar school nemen. Of teken bij jezelf en het kind een klein hartje op de handpalm. Zo kan je kind aan je denken en zich herinneren dat hij/zij je straks weer ziet.

Voorspelbaarheid

Deze tip lijkt op die onder het kopje ‘duidelijkheid’. Zorg ervoor dat de kinderen weten wat er die dag allemaal op school gaat gebeuren. Als je werkt met dagritmekaarten kun je aan de hand daarvan laten zien en bespreken wat het kind allemaal mee zal maken. Dit is vooral handig als de moeite bij het afscheid komt doordat een kind onzeker is over wat er komen gaat. Een visuele ondersteuning is daarbij fijn. Zo weet een kind: eerst neem ik afscheid van papa of mama, daarna ga ik spelen en dan gaan we in de kring.

Wat ook kan werken, is het kind van te voren laten kiezen wat het gaat doen. Een kind dat graag puzzelt kan samen met jou aan het eind van de dag een puzzel klaar leggen. De volgende ochtend, bij het afscheid nemen, ligt die puzzel er nog. Dat kan net datgene zijn dat een kind over de drempel trekt.

Tip voor ouders: bekijk ’s ochtends samen met je kind wat er gaat gebeuren in de klas. Spreek van te voren af wat je kind leuk zou vinden om te doen op school. Door te focussen op die activiteit, wordt het afscheid minder groot.

Papa of mama?

Soms merk je dat een kind veel moeite heeft om afscheid te nemen van de ene ouder, maar dat het bij de andere ouder zonder problemen gaat. Het lijkt net alsof voor het kind het ‘drama’ hoort bij het afscheid nemen, het is een onderdeel geworden van het ritueel. Hoe los je dat op?

Het is in ieder geval goed dit met ouders te bespreken, misschien weten ze niet hoe verschillend hun kind reageert. Misschien weten ze zelf wat de oorzaak kan zijn? Vaak heeft de emotionele ouder meer moeite met afscheid nemen, omdat de eigen emoties in de weg kunnen zitten. Het kan helpen als jij als leerkracht naar het kind toe benoemt hoe fijn het afscheid verloopt als dat makkelijk gaat. Benadruk de prettige situatie en besteed wat minder aandacht aan de onprettige manier van afscheid nemen.

Tip voor ouders: merk je dat bij jullie het afscheid vooral moeilijk verloopt als de ene ouder erbij is? Bespreek dit met je kind, maar zonder te oordelen. ‘Goh, ik hoorde dat het afscheid nemen vandaag zonder tranen ging, kwam dat omdat papa je bracht?’ Op die manier kun je samen met je kind nagaan wat er achter het verdriet zit. En misschien kun je regelen dat de ene ouder een tijdje jullie kind naar school brengt, zodat de ander al thuis afscheid kan nemen.

Vertrouwen

Als ouders niet het volste vertrouwen hebben in jou als leerkracht, kan dat invloed hebben op hoe het kind afscheid neemt. Kinderen voelen vaak feilloos aan dat er iets niet in de haak is. Natuurlijk wil jij dat ouders jou vertrouwen, maar hoe krijg je dit voor elkaar?

Wanneer ouders je niet vertrouwen sta je in feite al 1-0 achter. Probeer dus in ieder geval niet het vertrouwen te verliezen. Veel van de tips die ik al genoemd heb, kunnen helpen het vertrouwen vast te houden en te vergroten. Zorg in ieder geval dat er aandacht is voor de situatie van het kind én de ouder. Ouders die zich serieus genomen voelen, hebben meer vertrouwen in jouw kunde als het om hun kind gaat. Het kan lastig zijn, zeker als je nóg 30 kinderen in de klas hebt die samen met hun ouders jouw aandacht nodig hebben. Maar het zijn vaak kleine dingen die je kunt doen die helpen.

Ik vroeg bijvoorbeeld, als ik zag dat een ouder en/of kind moeite hadden met afscheid nemen, altijd of ik het kind kon overnemen. Een kind dat zich vastgreep aan papa of mama, mocht zich dan vastgrijpen aan mij. Een kind dat opgetild werd, tilde ik ook op. Ik nam eigenlijk een stukje van het afscheid over, ik nam de leiding en maakte zowel kind als ouders duidelijk dat het tijd was voor een laatste kus. Door ouders gerust te stellen (‘Ik bel straks even hoe het gaat’) en het kind te troosten liet ik duidelijk merken dat ik het verdriet serieus nam. Kun je je voorstellen hoe het moet voelen als je als ouder met je eigen emoties worstelt, om vervolgens een leerkracht te horen zeggen ‘Nou, hup, droog je tranen en de klas in!’.

Als je merkt dat het afscheid moeizaam verloopt doordat ouders geen vertrouwen in je hebben, wacht dan niet en maak meteen een afspraak voor een gesprek!

Tip voor ouders: soms verlies je het vertrouwen door iets wat de leerkracht van je kind zegt of doet. Trek zelf ook meteen aan de bel door een gesprek aan te vragen, eventueel met een derde (bijvoorbeeld de IB-er of je partner) erbij. Vertrouwen is de basis voor een goede relatie met de leerkracht, en die relatie is nodig omdat hij of zij met jouw kind te maken heeft. Probeer in het gesprek niet te oordelen, maar zoek naar aanknopingspunten om het vertrouwen terug te vinden. Daar is je kind bij gebaat!

Bonustip: Hoe ben jij geboren?

Bij de eerste tip ging je al kijken wat er achter het gedrag van het kind (en de ouder) zat. Misschien is er die ochtend thuis iets gebeurt, speelt er al enkele maanden iets of is er net slecht nieuws geweest. Maar soms moet je veel verder terug in de geschiedenis van het kind, naar de geboorte.

De geboorte is eigenlijk het eerste moment van afscheid nemen, wanneer de navelstreng wordt doorgeknipt komt er een eind aan de letterlijke verbondenheid tussen moeder en kind. Je kunt je voorstellen dat een heftige bevalling nog steeds door kan werken in de huidige relatie tussen ouders en kind. Misschien moest moeder direct na de bevalling onder het mes, en is dus het eerste afscheid nogal plotseling gegaan? Of misschien waren er trauma’s, waardoor het kind instinctief een negatief gevoel overhoudt telkens als er afscheid genomen moet worden?

Het kan geen kwaad ouders te vragen naar het geboorteverhaal van het kind. Soms weten ze zelf ook niet wat er achter het gedrag van hun kind ligt. Samen het geboorteverhaal nagaan kan dan inzicht geven in de huidige situatie. Soms zie je dat één van de ouders, of allebei, maar moeilijk om kunnen gaan met de soms heftige emoties van hun kind bij het afscheid. Begrijpen wat er achter zit en daarover praten kan dan helpen. Je hoeft dit niet groter te maken dan het is, het is ook niet iets zweverigs. Naar mijn mening moet je altijd oog hebben voor de emoties die meespelen en samen op zoek gaan naar een oplossing die voor alle partijen werkt.

Tip voor ouders: hoe verliep de geboorte van jouw kind? Kun je je voorstellen dat de emoties die spelen bij het afscheid hier een oorsprong kunnen hebben? Als je merkt dat jij of je partner eigenlijk maar moeilijk begrip op kunnen brengen voor deze emoties, kan het goed zijn het geboorteverhaal eens te bekijken.