Ben jij bezig met het thema herfst in de klas? Dan vind je het misschien ook leuk om eens een proefje te doen! Ontdekken en onderzoeken vormen voor mij het hart van het onderwijs. Door te spelen met en in de wereld om hen heen, stellen de kinderen vanzelf allerlei vragen. Nieuwsgierig als ze zijn, willen ze daarmee de wereld beter begrijpen. Met deze 5 proefjes laat je de kinderen nadenken over de herfst!

Thema herfst - 5 proefjes die je in de klas kan doen - Juf Bianca

Misschien zie jij bij het woord ‘proefje’ voor je dat jij in de kring een proefje uitvoert en dat de kinderen toekijken. Of dat je bij een klein groepje kinderen zit om het proefje te begeleiden, terwijl de rest van de kinderen het proefje ook graag zou willen zien of uitvoeren. Zoek daarom steeds naar mogelijkheden om het de kinderen zélf actief te krijgen, manieren om de kinderen proefjes zelfstandig uit te laten voeren. Daar leren ze van!

1. Dansend spook

Onze eigen kinderen vonden dit proefje erg leuk, ze vragen er steeds weer om! Knip uit een tissue (of misschien heb je op school wit vloeipapier) een spookvorm. Teken er met een zwarte pen of stift ogen en een mond op. Brrrrr…. Plak het spook aan de onderste rand vast op tafel, zodat het spookje plat ligt. Leg de kinderen nu uit dat je het spook kunt laten dansen, zonder het met je handen aan te raken. Laat de kinderen eerst even nadenken: hoe zou je dat kunnen doen? Blazen, misschien?

Neem nu een opgeblazen ballon en wrijf die over je haar (of het haar van een kind). Houd de ballon vlak boven het spookje, en het komt overeind! Hoe kan dat nou? Leg de kinderen uit dat door het wrijven de ballon statisch geladen is. Zou het ook werken als je de ballon wrijft over… de tafel? Of over… je wollen trui? Probeer verschillende manieren uit.

Thema herfst - 5 proefjes die je in de klas kan doen - JufBianca 1

Wil je geen spookje gebruiken, maar dit proefje toch uitvoeren? Knip dan allerlei bladeren uit vloeipapier in herfstkleuren. Vertel een verhaal over een kabouter die zijn tuin op wil ruimen. Hij zoekt een manier om snel alle bladeren vast te kunnen pakken. Wrijf de ballon en houd hem boven de (losse) bladeren. Die blijven plakken aan de ballon. Handig! Waar zou de kabouter dit nog meer voor kunnen gebruiken? Werkt het ook met echte bladeren?

Tip! Leuk proefje om uit te voeren tijdens het project Joke wil spoken. De kinderen kunnen het spookje eerst versieren, net als Joke in het boek!

2. Dennenappels

Laat de kinderen dennenappels mee naar de klas nemen, die ze buiten gevonden hebben. Als ze een tijdje in de klas liggen, gebeurt er iets geks: de dennenappel gaat ‘open’! Hoe zou dat komen? Laat de kinderen hier even over nadenken. Hoe kunnen ze testen of hun ideeën kloppen? Als ze denken dat de dennenappel open gaat door de warmte, wat zou er dan gebeuren als de dennenappel op een koude plek gelegd wordt?

Tip! in het project Grote Vos en Kleine Vos is onder andere deze activiteit verder uitgeschreven en vind je ook bijlagen die je kunt gebruiken. Kleine Vos is steeds de aanleiding tot een onderzoek of een activiteit, waarbij de kinderen alles leren over de herfst.

3. Waarom veranderen bladeren van kleur?

Weet jij waarom de bladeren in de herfst van kleur veranderen? Ik wist het ongeveer… maar hoe leg je dat uit aan een kind? In bladeren zit chlorofyl, dat groen is. In de warmere seizoenen heeft chlorofyl de overhand. Zodra het kouder wordt, haalt de boom de voedingsstoffen uit de bladeren. Chlorofyl verdwijnt en dan zie je ineens de andere kleuren in het blad naar boven komen! Hoe laat je dat aan kinderen zien?

Vraag hen eerst waarom zij denken dat de bladeren van kleur veranderen. Als ze zeggen ‘omdat het herfst is’, vraag ze dan wat er in de herfst anders is dan in de zomer. Voor dit proefje heb je groene bladeren nodig. Leg uit dat de bladeren nog groen zijn, maar dat er eigenlijk ook andere kleuren in verstopt zitten. De kinderen knippen de bladeren in stukken en doen die in een glazen pot. Schenk er een laagje alcohol op, zodat de bladeren net onder staan. Wacht nu ongeveer een half uur, roer het mengsel af en toe. Knip nu een reep uit een witte koffiefilter en hang die in het mengsel. De kleuren uit het blad ‘kruipen’ langzaam omhoog, maar de één zal verder komen dan de ander. Je ziet op het filter de verschillende kleuren, dit verschilt per bladsoort! Doe het proefje dus gerust met bladeren van verschillende bomen, om te zien welke kleuren er verstopt zitten.

Tip! voor de pientere kleuters is hier een filmpje waarin het uitgelegd wordt!


4. Van eikel tot eikenboom

Ze zeggen wel dat er uit zo’n kleine eikel een nieuwe eikenboom kan groeien. Maar is dat écht zo? Het lijkt toch onmogelijk, dat er in zo’n kleine eikel alles zit om een enorme boom te worden. Neem met de kinderen de proef op de som en plant de eikels die je buiten gevonden hebt. Maar… gewoon een eikel in een potje begraven, dat kan nog wel eens mislukken.

Hoe doet de natuur dat eigenlijk? De boom laat de eikels vallen. Niet één of twee, maar honderden! Waarom moeten het er zoveel zijn? Die eikels komen op de grond terecht (en niet IN de grond). Daar blijven ze liggen, in de herfst en in de winter. Pas in de lente gaat er iets gebeuren. Waarom groeit de eikel in de winter niet? De eikel weet dat hij moet wachten tot de kou verdwijnt.

Tip! Je kunt de eikel foppen door hem in de koelkast te leggen, in een zakje met aarde. Om dit kiemen iets sneller te laten zien, kun je bonen gebruiken.

Als de eikel ontkiemt, groeit er een worteltje de grond in en een kiemplantje naar de zon toe. Soms kun je, als je een eikel open snijdt, dit kiemplantje al zien zitten. Soms merk je ook dat de eikel leeg van binnen is! Een klein beestje heeft zich naar binnen geboord en heeft er lekker zitten eten. Je kunt dit ook testen door eikels in een bak met water te gooien. De eikels die blijven drijven, zullen nooit een eikenboom worden. Leuk om zo over drijven en zinken te leren!

5. Dansende maïskorrels

Baksoda (verkrijgbaar in de toko of sommige supermarkten) en azijn reageren op elkaar. In dit proefje maken kinderen daar kennis mee. Baksoda is een poeder, azijn is vloeibaar. Giet een potje halfvol met azijn en doe er enkele maïskorrels in. Wat gebeurt er? De korrels zinken naar de bodem. Hoe komt dat? Laat één van de kinderen nu een klein beetje baksoda toevoegen. Het poeder lost op in het water. Wat gebeurt er nog meer? Doordat de baksoda en azijn met elkaar in aanraking komen, bewegen de maïskorrels op en neer door het potje. Ze dansen!

Tip! Geef de kinderen enkele potjes met baksoda, een beetje azijn en bakjes met vloeibare waterverf of ecoline. Geef hier ook druppelaars, verkrijgbaar bij de apotheek (of Credu), bij. De kinderen mogen kleuren in de baksoda druppelen en er vervolgens azijn bij doen om een reactie te krijgen. Succes verzekerd!

Zo, dat waren de 5 herfstproefjes! Welk proefje ga jij de komende tijd met de kinderen doen? Het meeste succes krijg je, als je kinderen eerst hardop na laat denken over wat ze dénken dat er gaat gebeuren. Voer samen het proefje uit en controleer tot slot of het klopt. Wat hebben we nu geleerd?

Herkende je dit artikel? In 2016 stuurde ik het naar mijn nieuwsbrief abonnees.

Gratis download!

Met behulp van dit blad kunnen de kinderen hun herfstblad bestuderen. Is het groot of klein? Welke kleur heeft het? Laat je gegevens achter en het herfstblad-blad komt naar je toe!

Je ontvangt hierna de nieuwsbrief van JufBianca en je krijgt toegang tot andere gratis downloads. Je kunt je op elk moment uitschrijven. Wil je de download zonder lid te worden, stuur me dan even een berichtje! Powered by ConvertKit