De aanleiding voor dit artikel over slimme kleuters, is een artikel dat in het AOB blad (19 september 2015) verscheen over het faillissement van de Leonardo stichting. In het artikel stelt Laetitia Hooft (voorzitter van het Landelijk Informatie Centrum Hoogbegaafdheid) dat speciaal hoogbegaafdenonderwijs eigenlijk helemaal niet nodig is. Als je op de basisschool vroeg signaleert welke kinderen hoogbegaafd zijn en hen vroeg laat versnellen (het liefst al in groep 2 of 3), is het op een gewone basisschool goed te doen. Zodra er wordt gesproken over versnellen in groep 2 of in groep 3 hoor je ook de kleuterleerkrachten zeggen: “Laat ze nou toch lekker spelen.” Maar wat als spelen niet lekker is?

Slimme kleuters- wat als spelen niet lekker is- - JufBianca

Wat betekent spelen voor een hoogbegaafd kind?

Om te weten wat spelen voor een hoogbegaafd kind betekent, moeten we weten wat spelen eigenlijk is. Aan het woordenboek hebben we wat dat betreft niets: spelen is voor een kleuter veel meer dan ‘bezighouden, zich vermaken’. Spelen is handelen en daardoor komen tot nieuwe begrippen komen. Spelen is de wereld om je heen leren kennen. Spelen is interactie met je spelgenoten.

Als je dit ziet, begrijp je dat spel voor een hoogbegaafd kind iets heel anders betekent dan voor een normaal begaafd kind. We weten dat een hoogbegaafd kind veel sneller nieuwe begrippen opneemt. We weten dat een hoogbegaafd kind veel sneller kennis tot zich neemt. We weten dat een hoogbegaafd kind zich veel sneller ontwikkelt. Je kunt je voorstellen dat spelen een hoogbegaafd kind veel minder lang kan boeien. Waar een normaal begaafd kind uren bezig kan zijn met het rollen van een knikker over een knikkerbaan, is een hoogbegaafd kind veel sneller uitgespeeld. Het heeft na een paar keer rollen met de knikker al precies door hoe het werkt en is niet langer geboeid.

Een hoogbegaafd kind leert de wereld om zich heen veel sneller kennen en heeft hiervoor minder uren spel nodig dan een normaal begaafd kind. Wanneer we dus zeggen dat een hoogbegaafd kind lekker moet blijven spelen, houden we dit kind eigenlijk tegen in zijn of haar ontwikkeling. Wanneer het gaat om een hoogbegaafde kleuter, waarbij duidelijk is dat de normale schoolloopbaan niet gaat werken, kan het dus zeker verstandig zijn versneld door te gaan naar groep 2 of 3.

Leren leren

Daarnaast is het veel belangrijker om het kind te leren leren. Er zijn genoeg activiteiten te vinden, ook in de kleuterklas, waarbij het kind leert structureren, plannen en organiseren. Door daar de nadruk op te leggen, en minder de nadruk te leggen op het spelen, wordt het hoogbegaafde kind beter ondersteund. Hiervoor is natuurlijk wel van belang dat je weet dat het om een hoogbegaafd kind gaat. Signaleren in de kleuterklas is dus van enorm groot belang.

Hoe voorkom je problemen bij hoogbegaafde kinderen?

Zorg dat de school een goed signaleringsinstrument voor hoogbegaafdheid in huis heeft, het liefst gespecialiseerd in kleuters. Zorg er zelf voor dat er binnen je aanbod voldoende ruimte is voor de slimme kleuters om zich te laten zien. Dit kan door denkvragen te stellen, bijvoorbeeld tijdens filosofie lessen. Bedenk vooral ook uitdagende opdrachten waarbij het kind zijn creatieve denkvaardigheden in kan zitten. Het fijne is dat dit niet alleen goed is voor het hoogbegaafde kind, maar voor alle kinderen in je kleuterklas. Het creatieve denken, het oplossen van problemen, het leren structureren, plannen en organiseren is voor alle kinderen van belang. Door hier extra aandacht aan te besteden voorkom je problemen, zeker voor de hoogbegaafde kleuters.

Door hoogbegaafde kleuters op tijd te signaleren, voorkom je dat ze zich aanpassen aan hun omgeving, en gaan onderpresteren. Dat is wel het laatste wat je wilt! Er is nog steeds te weinig kennis over hoogbegaafdheid bij kleuters. Veel kenmerken van hoogbegaafdheid worden ten onrechte gezien als iets anders. Door met een open blik te kijken naar alle kinderen in je klas, goed te luisteren naar de informatie die je krijgt van ouders, en je eigen kennis op het gebied van hoogbegaafdheid op te poetsen, zul je slimme kleuters steeds beter kunnen signaleren. Hoe eerder wij hoogbegaafde kinderen signaleren, hoe beter we ze uit kunnen rusten met de juiste gereedschappen om zich optimaal te kunnen ontwikkelen.

Disclaimer: het ene hoogbegaafde kind is het andere niet! Ik heb dit artikel geschreven met dát kind in mijn hoofd die niet graag speelt. Natuurlijk zijn er ook hoogbegaafde kinderen die zich wel uren kunnen vermaken! Die gaan in groep 3 veel liever spelen dan dat ze *saai* zich bezighouden met het automatiseren van de letters. 

Leestip: Aan de slag met slimme kleuters

Aan de slag met slimme kleuters - JufBianca