Fabien van der Ham, ook wel bekend als ‘de filosofiejuf‘ was hier al eerder te gast. Zij schreef in een artikel dat kleuters de beste filosofen zijn. Toen kende ik haar vooral van de Praatprikkels, een set kaarten met filosofische vragen erop. Blijkbaar had Fabien sinds dat product vaak de vraag gekregen wanneer er een set kaarten voor kleuters kwam. Ze heeft geluisterd! Ze maakte de Praatplaatjes, en ik mag er een review over schrijven!

review - praatplaatjes - filosoferen met kleuters - Lespakket

De kaarten in het doosje met Praatplaatjes zijn vergelijkbaar met een groot kaartspel. Het formaat is mooi groot, de kaarten hebben afgeronde hoeken en zijn stevig. Op de voorkant staan plaatjes, op de achterkant staan vragen. Toen ik de handleiding doorlas, realiseerde ik me hoe goed dit product in elkaar zit. Ik zal het uitleggen aan de hand van een kringactiviteit die ik in mijn klas deed.

Ik pakte een kaartje met de vraag “Wie en wat kan denken?”. Onder die vraag staan eerst de kaarten genoemd die je nodig hebt. Deze plaatjes legde ik in de kring, zodat de kinderen ze goed konden zien. (voor mij lagen ze dus op de kop!) Er staan op het vraag-kaartje ook nog zogenaamde ‘graafvragen’, vragen die je tijdens het gesprek zou kunnen stellen. Want dat doe jij als leerkracht: jij stelt alleen maar vragen.

Ergens voelde ik me de peuter die net de waarom-vraag had uitgevonden. Je vraagt namelijk steeds verder door, je ‘graaft’ steeds dieper. Geen enkel antwoord is goed of fout, maar een eenvoudig ja of nee is niet genoeg! Eén van de graafvragen is bijvoorbeeld “Ben je de baas over wat je denkt?”. Het eerste wat veel kinderen dan doen is ja of nee antwoorden. Maar dan zijn we nog niet klaar! Om je hierbij te ondersteunen staan op de achterkant van de handleiding zogenaamde doorvragen. “Hoe weet je dat zo zeker” Uhm… ja, dan moeten ze ineens nadenken. Waarom hebben ze ja gezegd? “Zou het ook anders kunnen zijn?” Hmm, misschien kan het antwoord ook nee zijn…

Het was duidelijk dat mijn kleuters dit voor het eerst deden. Sommigen keken me heel vreemd aan, toen ik steeds aan het doorvragen was. Ik ben toch echt niet de juf die altijd direct het antwoord geeft, maar blijkbaar was het nu duidelijk dat IK het antwoord ook niet wist!

review - praatplaatjes - filosoferen met kleuters - Lespakket

De plaatjes die in de kring liggen, ondersteunen weer bij de vraag. In dit geval kon ik dus vragen: kan een computer denken? En kan iemand die slaapt ook denken? Op de zijkant van mijn vraagkaartje staat Welles Nietes. Dit slaat op de werkvorm die je bij deze vraag kunt gebruiken. In het pakket zitten ook een kaart met een plus en een min. De kinderen kunnen de plaatjes ordenen: kan het wel denken of niet?

In dit pakket vind je dus 50 vragen op 50 kaartjes, en die kaartjes zelf hebben plaatjes die je ook weer nodig hebt. Er zijn meerdere werkvormen, je wordt als leerkracht aan alle kanten ondersteund met voorbeeldvragen. Het enige wat ik nog hoef te doen, is regelmatig een vraag aan de kinderen voorleggen. Het pakje kaarten zit nu standaard in mijn tas.

Want dat filosoferen met kleuters niet alleen heel leuk is, maar ook heel goed, bleek tijdens mijn kringactiviteit. Ik deed het deze eerste keer in de grote kring, wat prima kan. Niet iedereen is even actief en betrokken, maar dat geeft niet. Ik heb trouwens een groep 1-2, dus er zijn kinderen die geen idee hebben waar ik het over heb. Er zijn ook kinderen die deze manier van nadenken heel erg leuk vinden. En, gek genoeg, zijn er ook kinderen die nu ineens wel aan het woord komen. In een kringgesprek over zichzelf of hun ervaringen houden ze zich stil, maar algemenere vragen als deze prikkelen hen ook. Het was prachtig om te zien dat het stille meisje ineens over dit onderwerp iets wilde zeggen!

De manier van vragen stellen wil ik nog veel vaker toepassen, zodat de kinderen er echt bedreven in raken. Er is zoveel uit te halen: de kinderen kunnen leren dat een ander het niet perse ‘fout’ heeft als die anders denkt dan jij. Ook leren kinderen elkaar vragen te stellen en naar elkaar te luisteren. Ook het onder woorden brengen van je eigen gedachten wordt geoefend tijdens zo’n filosofisch gesprek.

Met name voor de slimme kleuters is dit een aanrader. Juist deze kinderen willen vaak op een andere manier over dingen nadenken, en er eindeloos over praten. De vragen en de plaatjes geeft hen een houvast om hun gedachten te ordenen. Ook voor hen is het goed te leren dat een antwoord niet goed of fout hoeft te zijn. Juist deze slimme kleuters zullen vaak ervaren dat andere kleuters niet begrijpen wat er in hun slimme koppies omgaat. Als je een groepje slimme kleuters begeleidt, zijn de Praatplaatjes zeker een aanrader!

Echt een aanwinst voor elke kleuterklas (ook leuk voor groep 3, trouwens!), en je kunt er het hele jaar door mee werken!

Je kunt de Praatplaatjes bestellen via bol.com of via de website van Fabien.

review - praatplaatjes - filosoferen met kleuters - Lespakket

Heb jij wel eens een filosofisch gesprek gevoerd met kleuters? Is dat iets dat je nog eens zou doen?

Lees ook: Vragen die kinderen aan het denken zetten