Natuurlijk, als je een boek voorleest, gaat het je eigenlijk om het verhaal. Je wilt dat de kinderen daar naar luisteren, daarvan leren, daarvan genieten. Maar sla toch vooral de kaft niet over! Je kunt meer dan alleen ‘het plaatje’ laten zien. Werk jij met het thema boeken? Ik geef je vandaag 5 dingen die je kunt leren van de kaft van een boek.

5 dingen die je kunt leren van de kaft - Juf Bianca

We kennen allemaal de tussendoelen beginnende geletterdheid opgesteld door het SLO. Als je ze goed bekijkt, zie je dat je veel van die doelen kunt koppelen aan het voorlezen van een prentenboek. Je hoeft natuurlijk niet elke keer dat je voorleest al die doelen te behalen. Maak voor jezelf een soort van afvinklijstje, of geef in je logboek duidelijk aan aan welk doel jij die dag aandacht besteed hebt. Zo weet je zeker dat je alle doelen een keer aan bod leert komen. (en ik ken mezelf: als ik het niet bijhoud, zijn er altijd een paar doelen die ik vergeet…)

Kaft, voorkant, achterkant, rug

Boeken zijn serieuze zaken. Ja, dat zeg ik echt tegen mijn klas. Ze mogen elke middag, tijdens de korte inloop, even een boekje lezen uit de bak. Meestal zitten de boeken schots en scheef door elkaar, omdat de kinderen ze achteloos terug smijten in de bak. Tijd voor het aanleren van een nieuwe routine: hoe zet ik mijn boek in de bak?

Thema boeken - 5 dingen die je kunt leren van de kaft - Lespakket

Tijdens deze activiteit, maar ook tijdens het voorlezen, benoem ik de verschillende delen van het boek. De kaft, het harde gedeelte van het boek. Ik klop er ook altijd even op. Sommige boeken hebben een zachte kaft, die kun je buigen! De rug, die loopt van boven naar beneden. Ik wijs met mijn vinger langs de rug van het boek. Net als bij onze eigen rug, wil de rug van het boek graag recht blijven. Je kunt het boek 180 graden open doen (dit niet benoemen, maar laten zien, natuurlijk), maar niet verder! Onze eigen rug kan daar ook niet zo goed tegen. Voorover buigen lukt wel, achterover buigen is een stuk moeilijker. We willen de rug van het boek graag heel houden! De boeken staan in de bak met de ruggen allemaal dezelfde kant op. De voorkant van het boek, dat gedeelte dat je graag wilt zien, wijst naar voren. Door deze begrippen te benoemen, werk ik aan boekoriëntatie, maar leg ik ook uit dat kinderen zuinig met boeken om moeten gaan.

Waar gaat het over?

We kijken even naar de voorkant van het boek. Er staat een plaatje op. Goh, leuk plaatje. We slaan het boeken open en beginnen met lezen. Gemiste kans! Laat de kinderen de platen eens goed bekijken, op de voorkant en op de achterkant. Wat zien ze daar allemaal? Dit is nog eenvoudig: ze kunnen beschrijven wat ze zien. Maar moeilijker wordt het, als je kinderen vraagt waar het verhaal over zal gaan. Staat de hoofdpersoon op de kaft? Staan er voorwerpen op die in het verhaal een rol spelen? Wanneer je dit voor het eerst doet, en de kinderen weten niet zo goed wat ze moeten antwoorden, ga dan modellen.

“Ik zie een meisje en een meneer. Ze zitten in een boom. Zouden ze daar wonen? Of is het een boomhut? Wonen ze er samen? Ik zie ook een hond en een kat, dat zijn vast de huisdieren. De meneer heeft een hamer vast, en ik zie spijkers in de planken. Heeft hij het huis net gebouwd? Of was het misschien stuk? Op de achterkant staat ook nog een kip, nog een huisdier!”

Thema boeken - 5 dingen die je kunt leren van de kaft - Lespakket

Gebruik bij het voorspellen ook de titel. Door die voor te lezen, kunnen de kinderen kijken of hun voorspellingen kloppen.

“Gekke buren. O wacht, zijn de meneer en het meisje misschien buren van elkaar? Wie woont er dan in de boomhut? En waar woont de ander dan?”

Woorden tellen

De titel is weer zo’n belangrijk begrip. Elk boek heeft een titel, die samenvat waar het verhaal over gaat. De titel staat op de voorkant van het boek, en ook op de rug. Waarom zou dat zijn? Onder het kopje Taalbewustzijn in de tussendoelen staat dat de kinderen woorden in zinnen kunnen onderscheiden. Een titel die uit meer dan 1 woord bestaat, is hier goed geschikt voor. De titel staat vaak met grote letters op het boek, en is dus duidelijk te zien. Vraag de kinderen hoe ze kunnen zien waar het ene woord ophoudt en het andere woord begint. Vraag ze het aantal woorden te tellen. Controleer nog even of op de rug hetzelfde aantal woorden staat.

Schrijver en illustrator

Naast de titel staan er nog meer woorden op de voorkant van het boek. De namen van degenen die het boek gemaakt hebben, bijvoorbeeld! Als liefhebber van boeken vind ik het belangrijk de kinderen te vertellen dat zo’n boek met liefde gemaakt is door iemand. Bovendien is het leuk als er iemand in de klas zit die hetzelfde heet. Zou die zijn eigen naam op het boek herkennen? Wat een feest! Ik benoem de schrijver met naam en toenaam, het woord illustrator kun je ook vervangen door het woord tekenaar. Vooral bij prentenboeken is het van belang te weten wie het boek getekend heeft. Was dat dezelfde persoon als die de woorden schreef? Vraag de kinderen of zij wel eens een verhaal in hun hoofd hebben gehad. Dat had deze schrijver dus ook!

Vaak staat er op het boek ook welke uitgeverij het boek uitgegeven heeft. Ik leg daar persoonlijk geen nadruk op. Maar als kinderen zich hardop afvragen “maar wat staat daar dan?”, dan heb je de nieuwsgierigheid gewekt!

Letters herkennen

Jaja, we gaan bijna met het verhaal beginnen, rustig maar! Nogmaals, je stelt niet AL deze vragen voor je gaat beginnen met voorlezen. Maar als je toevallig net met een bepaalde letter bezig bent, of als je wilt kijken hoe ver de interesse van de kinderen in letters gaat, dan kun je ze vragen welke letter ze herkennen. Praat er ook over dat sommige letters er anders uit zien dan de kinderen gewend zijn. Soms wordt gekozen voor een ander lettertype, en op onze naamkaartjes gebruiken we bijvoorbeeld geen hoofdletters. Als het kinderen opvalt: mooi. Valt het ze niet op, en is de interesse er niet, ga dan lekker door met voorlezen!

Bonuspuntje: kijk ook eens aan de binnenkant van de kaft, waar soms ook prachtige dingen staan, terwijl het verhaal nog niet begonnen is. Wat zou dit met het verhaal te maken hebben?

Thema boeken - 5 dingen die je kunt leren van de kaft - Lespakket

Ik gebruikte tijdens dit artikel het boek Gekke buren van Ingrid en Dieter Schubert, uitgegeven door Lemniscaat. Ben je op zoek naar een ander boek voor het thema boeken, dan heb ik hier 14 boeken over… boeken!

Hoeveel aandacht besteed jij aan de kaft van het boek?