Eerder schreef ik een artikel over slimme kleuters, waarbij we keken naar het verschil tussen een ontwikkelingsvoorsprong en potentiële hoogbegaafdheid. Vandaag kijken we naar de fijne motoriek, en hoe we slimme kleuters die daar moeite mee hebben kunnen begeleiden. Vooral voor kinderen die veel ‘in hun hoofd zitten’ en moeilijk kunnen laten zien wat ze kunnen, is het belangrijk goede activiteiten te bedenken die hen verder helpen!

slimme kleuters - activiteiten voor de fijne motoriek - Lespakket

Soms wil een slimme kleuter meer dan het motorisch gezien kan. In het hoofd heeft het een prachtig plaatje van een interessante uitvinding, maar het op papier krijgen lukt niet. Het potlood tekent maar niet de lijnen die de hersenen zien. Je kunt je voorstellen hoe frustrerend dat is!

Soms gaat de slimme kleuter activiteiten uit de weg, omdat ze te moeilijk zijn. Het kind weet dat het motorisch niet sterk is, en ontloopt daarom de activiteiten die een goede fijne motoriek vragen. Het kind zal de kralenplank opdracht niet willen maken, omdat die geen snel succes brengt. Het is goed dit kind uit te leggen wat het kan leren van zo’n opdracht, wat het belang van een goede fijne motoriek is (voor bijvoorbeeld het leren schrijven). Ook is het belangrijk  eisen te stellen: alleen de reden ‘te moeilijk’ is niet goed genoeg. (Ik zeg zelf altijd tegen de kinderen: moeilijk is leuk. Van moeilijke dingen kun je leren, van makkelijke dingen niet!)

Soms ontwikkelt een slimme kleuter zich asynchroon. De motorische ontwikkeling gaat dan niet gelijk op met de cognitieve ontwikkeling. Het kan zelfs zijn dat de motorische ontwikkeling achterblijft bij die van leeftijdsgenoten, terwijl het kind op andere gebieden juist ver voor loopt. Om dit kind verder te helpen in de ontwikkeling is het belangrijk passende activiteiten te bedenken die het kind uitdagen de fijne motoriek te gebruiken.

Ik geef je vandaag 6 voorbeelden van activiteiten, die je aan het denken kunnen zetten. Zit er iets bij voor jouw slimme kleuter?

Knippen uit tijdschriften.

Een kind dat nog niet voldoende fijne motoriek heeft ontwikkeld om een verhaal te schrijven of een tekening te maken, kan wellicht wel met behulp van tijdschriften duidelijk maken wat het bedoelt. Laat het kind een collage maken van plaatjes, waarmee duidelijk wordt welke machine hij of zij heeft uitgevonden. Laat het kind letters en/of woorden uitknippen en daarvan een verhaal of beschrijving plakken.

Stukken hout, boutjes en moertjes

Deze kwam ik laatst tegen op Pinterest, en het lijkt me zo’n leuke opdracht voor kleuters! Het is voor de slimme kleuter interessant omdat het open materiaal is, het kan van alles worden. Het enige dat je nodig hebt, is resthout (waar je gaten in boort), bouten en moertjes. Het aandraaien van de bouten is een prachtige oefening voor de fijne motoriek.

Letters oefenen zonder potlood en werkblad

Het kind dat geïnteresseerd is in letters, maar nog niet voldoende fijne motoriek heeft om ze te schrijven met een potlood op een vel papier, kun je prima aan het werk zetten met passende activiteiten. Deze bevorderen de fijne motoriek, en werken tegelijkertijd aan het juist inslijpen van de lettervormen!

Open constructiematerialen

Met open constructiematerialen bedoel ik die materialen die alles kunnen worden wat het kind in zijn of haar hoofd heeft. Vergeet ook niet om er een uitdagende opdracht bij te geven. Zo kun je bij de Lego bijvoorbeeld de opdracht geven een auto te maken die met behulp van een ballon vooruit komt. Met SmartMax kun je vragen hoeveel piramides het kind aan elkaar vast kan maken, en hoeveel piramides er dan uiteindelijk te zien zijn.

Mozaïek in klei

Hoe frustrerend is het als je een prachtig ontwerp van mozaïek in je hoofd hebt, maar dat bij het uitvoeren de priegelig kleine vormpjes steeds alle kanten opschuiven? Hierboven zag je al een magnetische mozaïek, wat een uitvinding. Maar als je dat niet kunt of wilt kopen: geef dan bij de mozaïek eens een homp zelfgemaakte klei. Groot voordeel van de klei is dat die gekneed moet worden, wat heel goed is voor de handspieren. Zodra de klei plat gemaakt is (gewoon met de hand), kan de mozaïek erop gelegd worden. Door de vormpjes licht aan te drukken, blijven ze plakken en verschuiven ze niet meer. Voorbeelden kunnen nagemaakt worden, maar het is zeker zo leuk om een kind zelf een ontwerp te laten maken. Met een foto kan het ontwerp altijd bewaard worden, en kan iemand anders het namaken.

Geef kinderen ook hierbij eens een opdracht: maak een ster met 5 punten, maak een gebouw dat uit precies 9 mozaïekstukjes bestaat, welke figuur kun je maken met 5 gele en 5 groene vormen?

Kralenplank spiegelen

Geef een kind een gewone kralenplank, en span over de middelste rij spijkers van boven naar beneden een elastiekje. Vertel het kind dat alles wat aan de linkerkant komt te liggen, aan de rechterkant in spiegelbeeld komt. Geef een spiegel en geef een voorbeeld. Vraag nu het kind een ontwerp te maken aan de linkerkant, en dat te spiegelen aan de rechterkant. Ook leuk is het om het kind te vragen een vlinder te maken: die hebben immers ook op beide vleugels een symmetrisch ontwerp.

Het ontwerp dat het kind gemaakt heeft, kan ook weer gefotografeerd of gekopieerd worden, zodat het bewaard blijft. Misschien kan het kind de opdracht aan andere kinderen uitleggen, die mogen dan het voorbeeld namaken. Met behulp van een leeg kralenplankvoorbeeld kan het kind het ontwerp ook natekenen.

Tip: ik maakte voor Kleuteruniversiteit kralenplankvoorbeelden om te spiegelen!

Tips

Bij alle opdrachten geldt: Ga op zoek naar de passies van de slimme kleuter en bedenk daar passende, uitdagende activiteiten bij. Een kind dat niet houdt van bouwen, zit misschien helemaal niet te wachten op de open constructiematerialen. Of misschien juist wel, en wordt het uitgedaagd door bijvoorbeeld de knikkerbaan omdat er een bewegend element in zit.

Maar ook geldt: Geef niet direct op als een kind de opdracht weigert. Dit hoor ik vaak van leerkrachten: heb ik eindelijk iets leuks bedacht, wíl hij niet! Vraag vooral door: waarom wil het kind de opdracht niet doen? Neem ook geen genoegen met ‘het is saai’, maar probeer precies te achterhalen wat het kind tegenhoudt. Als de reden is ‘het is te moeilijk’ of ‘ik kan dat niet’, dan heb je een leermoment te pakken. Leg dit ook aan het kind uit: hier kun je dus iets van leren, wat fijn! Iedereen zit op school om te leren, ook het kind dat in de eerste jaren van zijn leven de meeste dingen ‘zo maar kon’, zonder oefening. Voor sommige kinderen begint het leren pas als ze voor het eerst iets moeilijks moeten doen op de basisschool.

Hoe eerder je daar bij bent (in de kleuterklas dus!), des te beter.

Op Twitter vroeg ik om suggesties voor fijn motorische activiteiten voor slimme kleuters, en er werden veel voorbeelden (soms zelfs met foto!) gegeven. Heb jij nog een supertip? Of praktijkervaring met één van bovenstaande activiteiten? Laat het ons weten!