“Als je in groep een of twee met letters bezig bent, dan wordt het gemiddeld 500 uur besteed aan het leren van die letters. Als je daar in groep 3 mee begint, dan ben je in 50 uur klaar. Dus die 450 uur had je ook aan spelen kunnen besteden”, Sieneke Goorhuis-Brouwer.

Ik ben niet van plan een directe discussie aan te gaan over de waarheid van deze uitspraak van mevrouw Goorhuis. Maar volgens mij staat er ook nergens in deze uitspraak dat letters niet thuis horen in een kleuterklas. Ik vertel je vandaag waarom ik denk dat letters er WEL thuis horen, en hoe dat dan het beste vorm kan krijgen.

Letters horen thuis in een kleuterklas - Juf Bianca

 

Letters in de wereld van een kleuter

Letters zijn overal om ons heen. Kinderen groeien op in een wereld vol met letters, nu meer dan ooit. Ze zien elke dag letters, in alle vormen en maten. Denk maar aan de grote gele M langs de snelweg, het blauwe bord met de witte P, de krant die papa en mama lezen, de letters op de televisie, het spelletje op de iPad. Het is dus logisch dat letters ook een plaats in de kleuterklas krijgen. Maar wat is nu de beste manier om letters een plek te geven?

Ga eens midden in je lokaal staan (in gedachten kan ook) en kijk eens om je heen. Zie je letters? Wat voor letters zie je? Zijn ze door jou geschreven? Zijn het kaartjes aan de lettermuur? Naamkaartjes op het planbord? Kijk maar eens op de dozen van de ontwikkelingsmaterialen: ook letters. Zie je, ze zijn overal aanwezig.

Hoe ga jij als leerkracht met die letters om? Hou je ze bij de kinderen vandaan? (“dat kan een kleuter nog niet”) Of wijs je de kinderen erop? Lees en schrijf jij waar de kinderen bij zijn? Maak je woordvelden met de kinderen, en doe je daar activiteiten mee? Laat je kinderen hun eigen naam op hun werk schrijven, of doe jij dat voor ze?

Spelenderwijs en ontdekkend leren

We weten het allemaal: kleuters leren spelenderwijs. Daarom hebben we veel spelhoeken in een kleuterklas, gaan we veel naar buiten en stimuleren we het dat kinderen veel spelen en ontdekken. Maar als het op letters aankomt, gaan we ineens in de kring een letter ‘aanbieden’. Waarom laten we kinderen niet ook spelenderwijs met die letters omgaan? Ontdekkend leren gaat niet altijd samen met een opdracht. Soms moeten kinderen eerst experimenteren met materialen voordat ze een opdracht ermee uit kunnen voeren. Dit geldt ook voor letters!

Geef de kinderen eens een stempeldoos zónder erbij te zeggen dat ze de juiste woorden bij het plaatje moeten stempelen. Gewoon, een stempeldoos en een vel papier. Observeer wat er gebeurt. Welk kind herkent al wat letters? Welk kind probeert al woordjes te vormen? Welk kind gebruikt de letters juist helemaal niet als onderdeel van een woord, maar maakt er een prachtig kunstwerk mee?

Op Pinterest kwam ik een mooie foto tegen: een zandtafel waarin plastic letters verstopt zaten. Hoe mooi moet het zijn om lekker met het zand bezig te zijn, en dan ineens een letter tegen te komen? Hee, die ken ik! En die ken ik ook! Alle rode letters komen in het rode bakje. Hee, als ik deze naast elkaar leg, staat er oma! Spelen en tegelijkertijd letters ontdekken. Prachtig!

Van ‘aanbieden’ naar een natuurlijk onderdeel van het aanbod

Als kleuterleerkrachten het hebben over letters ‘aanbieden’, klinkt dat altijd als een vies woord. Als de inspectie zegt “aan het eind van groep 2 moet een kind gemiddeld 15 letters kennen”, zeggen ze er niet bij HOE je dat moet doen. Ik moet trouwens altijd wel lachen om de aversie tegen deze inspectie-eis. Ik heb nu voor het tweede jaar groep 3, en sommige kinderen kennen alle letters als ze binnen komen, sommige kinderen kennen er nul. Dat is gemiddeld 15, lijkt me, dus dan zitten we goed. Toch?

Ik denk alleen dat we af moeten van de ‘groep-3-manier’ van aanbieden, en dat we ons weer moeten realiseren hoe kleuters leren. Door letters op een natuurlijke manier toe te voegen aan het aanbod in de klas, ontstaat er een rijke leeromgeving waarin kinderen de ruimte krijgen die letters te ontdekken. Probeer op zoveel mogelijk plekken in je lokaal letters terug te laten komen. Zorg allereerst voor een goed gevulde leeshoek. Natuurlijk krijgen allerlei soorten boeken hier een plek, maar schroom vooral niet om hier eerste leesboekjes en ‘grote-mensen-boeken’ tussen te zetten!

Geef de kinderen in de letterhoek, taalhoek en schrijfhoek voldoende materialen om mee te schrijven. Geef ze ook letters waar ze mee kunnen spelen: plastic letters die kinderen kunnen omtrekken, of magnetische letters die op een metalen vlak ‘geplakt’ kunnen worden. Denk ook eens aan een (magnetische) letterdoos (en hoe lollig is het als je daar ineens het woordje ‘kak’ op kunt leggen?).

Zorg ook dat letters een plek krijgen in de hoeken waar het minder voor de hand ligt. Ik gaf eerder al ideeën om taal toe te voegen aan de bouwhoek. Hetzelfde geldt natuurlijk voor de huishoek! Deze hoek moet ‘de wereld’ nabootsen. Kijk eens even: hoeveel letters zie jij in jouw huishoek? Verpakkingen van etenswaren in de keuken, de krant of een telefoongids in de woonkamer, een adressenlijst met de namen van de kinderen voor de postbode. Leg in de knutselhoek een stapel tijdschriften, zodat de kinderen daaruit letters kunnen knippen. Geef ze ook lege boekjes, zodat ze zelf verhaaltjes kunnen schrijven of een woordenboekje kunnen maken.

Hoofdletters? Blokletters? Leesletters? Schrijfletters?

Ik krijg nog wel eens de vraag welke letters nu het beste aangeboden kunnen worden in een kleuterklas. Mijn antwoord is gebaseerd op mijn eigen logica: in de wereld krijgen kleuters alle letters te zien. Dus waarom zouden wij alleen kleine blokletters aan moeten bieden? Eerlijk, ik schrijf de namen van de kinderen altijd met een kleine letter, omdat ik eigenlijk wil dat ze die als eerste leren herkennen. Maar eigenlijk zou het niet uit moeten maken, vooral omdat we net gezegd hebben dat we af moeten van de groep-3-manier. In groep 3 worden alle letters nog een keer aangeboden, soms zelfs in combinatie met de schrijfletter. Mijn boodschap is: maak je er niet druk om als het een keer een hoofdletter is.

Als kinderen de letters willen gaan schrijven, wordt het een ander verhaal. Je zou het liefst de kinderen de letters zoveel mogelijk op de juiste manier aan willen bieden, zodat ze niet een verkeerde vorm inslijpen. Je hoeft kinderen niet te remmen in het schrijven (juist niet, vertelde ik hier!), maar als ze nog niet de juiste motoriek hebben om het goed te doen, kan dat wel eens lastig zijn. Geef ze vooral veel materialen die hen helpen bij het maken van letters en woorden, zoals bijvoorbeeld de letterdoos, de stempeldoos en tijdschriftletters. Als je een iPad hebt in de klas, probeer dan zeker de app Letterschool eens uit. Daarmee leren de kinderen de letters op de goede manier schrijven, en ze zullen het nog leuk vinden ook.

Als je zelf schrijft, gebruik dan een zo leesbaar mogelijk handschrift. Vaak komt dit neer op blokletters, deze letters zijn voor de meeste kinderen te herkennen. Geef de letters ook voldoende ruimte onderling van elkaar, en gebruik duidelijke spaties tussen de woorden. Schrijf lekker groot, zodat het ook van achterin de klas te lezen is. Hang hetgeen je geschreven hebt aan de muur, zodat de kinderen het later nog eens kunnen ‘lezen’. Voeg eventueel plaatjes toe, zoals je bij een mindmap ook zou doen.

“Het kind is er nog niet aan toe”

Als afsluiting wil ik toch nog even terug komen op de uitspraak van mevrouw Goorhuis. Ik houd het niet bij, maar volgens mij besteed ik in groep 3 veel meer dan 50 uren aan het aanleren van letters. En ik kan me niet voorstellen dat er kleuterleerkrachten zijn die 500 uren besteden aan het aanleren van letters. Mevrouw Goorhuis zegt dat er 450 uren over zouden blijven voor spelen. Ik stel voor dat we letters gewoon onderdeel maken van het spelen, en dat we er op vertrouwen dat de meeste kinderen die letters vanzelf wel oppikken. Kinderen die in groep 1 en 2 niets oppikken, signaleer je en houd je goed in de gaten.

Ik trek de vergelijking met een potje voetbal met je kind. Als je de bal voorzet, en je kind neemt de bal niet aan omdat hij/zij naar de grassprietjes aan het kijken is, wil dat nog niet zeggen dat je niet meer met je kind moet voetballen. Je gaat de volgende keer gewoon weer voetballen, en je blijft voorzetten geven. Uiteindelijk zal je kind de bal opnemen en richting het doel schieten. Kortom: we moeten de letters niet bij kleuters weg halen, omdat we denken dat ze er nog niet aan toe zijn. Laat ze een natuurlijk onderdeel vormen van het aanbod, en uiteindelijk zal ieder kind een doelpunt scoren!

Wat vind jij? Hebben letters een plek in jouw kleuterklas? Doe jij aan ‘aanbieden’ en hoe?

Lees ook eens: 14 manieren om letters te oefenen. Zónder potlood of werkblad.

Download de gratis letterbladen

Gratis letterbladen voor nieuwsbrief abonnees   jufbianca.nl

Laat je gegevens achter en ontvang de gratis letterbladen plús 14 suggesties om ze te gebruiken.

Speelse activiteiten, geschikt voor groep 2 en 3. Ideaal voor kinderen die met letters bezig willen zijn en leerkrachten die aan deze leerhonger willen voldoen!

Na inschrijving ontvang je de JufBianca nieuwsbrief ongeveer 1 keer per week. Je kunt je op elk gewenst moment uitschrijven. Wil je de download zonder lid te worden, stuur me dan even een berichtje! Powered by ConvertKit